`Ik wil er vooral een die mij begrijpt'

84 procent van de universitair geschoolde Mongolen is vrouw. Geschoolde levenspartners zijn moeilijk te vinden. Mannen doen daar weinig aan, zij blijven liever bij de kudde.

Taartjes, broodjes met vette ham en flesjes Coca-Cola vormen de belangrijkste attracties in de patisserie in het centrum van Mongolië's hoofstad Ulan Bator. Solongo Sharkhuu (,,zeg maar Sogee'') en vriendin Deldertsetseg Batbold komen er bij van een winkelexpeditie. De zomer in Mongolië duurt maar kort, en ze zijn op zoek gegaan naar een leuke kasjmier trui voor de winter. Sogee spreekt heel goed Engels, want ze werkt voor een buitenlandse hulporganisatie en ze heeft een jaar in Groot-Brittannië gestudeerd. Ze is 29 en niet getrouwd.

Zou ze wel willen trouwen? ,,Natuurlijk, wie niet?'', zegt ze lachend. Maar dan wel met een geschikte man, anders blijft ze net zo lief alleen. ,,Goede mannen van mijn niveau zijn schaars in Mongolië. Ik wil er een die een goede opleiding heeft, die me met respect behandelt, die me begrijpt en die vooral niet aan de drank is. Ook een gescheiden man valt af, want als je een keer gescheiden bent, dan is de kans groot dat je de volgende keer ook weer gaat scheiden.'' Toen ze na haar verblijf in Groot-Brittannië weer terugkwam in Mongolië, voelde ze dat er een kloof gaapte tussen haar en de mannen met wie ze sprak. ,,Binnen vijf minuten merkte ik dat we heel anders tegen de wereld aankeken. Ze begrepen gewoon niet waarover ik het had.''

Mannen met een goede opleiding zijn dun gezaaid in Mongolië. Volgens cijfers van het niet-gouvernementele Centrum voor Informatie en Onderzoek over Vrouwen maken vrouwen in Mongolië liefst 84 procent uit van de afgestudeerden aan de universiteiten, ruim driekwart van de artsen en zo'n zestig procent van de juristen. Sogee verklaart dat vanuit de nomadische traditie van het land, waar ook nu nog bijna de helft van de bevolking als rondtrekkend veehouder aan de kost komt. Daarbij worden jongens en mannen essentieel geacht voor het hoeden van de kudden, meisjes en vrouwen zijn daarvoor van minder belang.

,,Mijn ouders drukten me op het hart dat ik goed mijn best moest doen op school, want zonder een goede opleiding zou ik later geen schijn van kans maken op een goed leven. Mijn broers zouden hoe dan ook wel terechtkomen.'' Die houding leidt er ook toe dat veel meer jongens dan meisjes voortijdig de school verlaten. Een deel daarvan gaat terug naar het platteland, een ander deel zoekt zijn heil in Ulan Bator, maar de werkloosheid is overal erg hoog. Eind 2002 bedroeg het aantal officieel geregistreerde werklozen iets meer dan dertig procent, en volgens de meest recente cijfers van de Asian Development Bank leeft ruim eenderde van de bevolking onder de armoedegrens.

Altantuya is dertig, en ze werkt al zeven jaar met veel plezier voor dezelfde internationale organisatie. Haar reden om niet te trouwen is vooral economisch: ,,Ik zou best willen, maar ik weet niet waar we dan moeten wonen.'' Nu woont ze met haar moeder aan de rand van Ulan Bator in een ger, een traditionele Mongoolse tentwoning. Ze zou veel over hebben voor een woning van steen. ,,Mijn salaris is toereikend voor voedsel en kleding, maar zonder onderpand krijg ik van de bank nooit een lening voor een huis.'' Huren is ook geen optie, want de huurprijzen en de kosten voor verwarming en elektra zijn bij elkaar opgeteld te hoog. Veel van haar vrienden en vriendinnen zitten in hetzelfde schuitje. ,,We spreken elke vrijdag af om iets gezelligs met elkaar te doen, maar daar blijft het dan bij. Een huwelijk zit er voor mij niet in.''

Veel oudere vrouwen zijn wel getrouwd geweest, maar inmiddels weer gescheiden. ,,Ik wilde mijn vrijheid terug, ik wilde de ruimte hebben om een eigen zaak te beginnen'', geeft de 46-jarige Delgertsoo op als reden voor haar scheiding. Maar hoe moest het dan met de zorg voor haar twee kinderen? ,,Ik woon bij mijn moeder, dus die zorgt voor ze.''

En dat lijkt heel gewoon: in Mongolië wonen veel mensen eerder in familie- dan in gezinsverband, en daarmee raken gescheiden vrouwen minder snel in een sociaal isolement. Ze blijven na hun scheiding vrijwel nooit thuis om voor de kinderen te zorgen, en er is ook niemand die dat van ze verwacht.

,,Veel vrouwen scheiden ook omdat ze te maken krijgen met huiselijk geweld'', weet Sogee, die heeft gewerkt in een opvangcentrum voor vrouwen die mishandeld werden. Volgens sommige schattingen is zeventig procent van dergelijk geweld drank-gerelateerd.

Dat het drankgebruik onder mannen hoog is, is ook op straat goed te zien. Waar in de restaurants, bars en andere uitgaansgelegenheden opvallend veel vrouwen zitten die of met elkaar of met een enkele man beschaafd aan een relatief kostbaar drankje of een hapje zitten, hangen de mannen voornamelijk in groepen op straat rond. Ze zijn niet alleen uitgelaten en aangeschoten, maar als je pech hebt ook nog agressief. Vrouwen houden zich het liefst verre van zulke clubjes, die tot diep in de nacht overlast veroorzaken in de portieken van de afgeleefde woonblokken uit de Sovjet-periode. De meeste kinderspeelplaatsjes voor de woonblokken liggen bezaaid met glassplinters en lege wodkaflessen.

Hoe Sogee haar toekomst ziet? Ze weet het niet. Voorlopig richt ze al haar aandacht op haar werk en ach, winkelen en taartjes eten met een vriendin heeft ook zo z'n charme.