Heftig debat rond `vierdaagse'

Basisscholen mogen een vierdaagse schoolweek invoeren. Maar dan moeten ouders en leraren dat wel willen, en veel ouders en pedagogen hebben zo hun ernstige bedenkingen.

Vanochtend vroeg stonden de eerste twee ouders al aan het bureau van Henk Jaspers. Hij is directeur van basisschool Pieter Hoogland in Amsterdam. ,,Ze informeerden vast even: die vierdaagse schoolweek krijgen wij toch niet, hè?''

Vier dagen lesgeven, het zou voor Jaspers een prachtige oplossing zijn. ,,Ik heb dit schooljaar alwéér een klas zonder leraar naar huis moeten sturen.'' Alle zes groepen hebben een leraar, maar een vervanger bij ziekte is niet meer te vinden. Maar hij weet ook dat hij de ouders nooit meekrijgt als hij de leerlingen structureel een dag vrij zou geven. ,,Er zitten veel werkende en alleenstaande ouders bij. Die willen niet plotseling een dag per week extra hun kind thuis hebben.''

Aan een lange, hevige onderwijsdiscussie lijkt een einde te komen. Minister Van der Hoeven (CDA, Onderwijs) geeft scholen, als de Tweede kamer het goed vindt, voortaan de vrijheid om in grote mate zelf de lesuren te bepalen. De plicht om iedere dag zeker 5,5 uur les te geven, schaft zij af. Scholen mogen dus ook vier dagen lesgeven.

Bovendien mogen zij schuiven in de strakke urenverdeling voor onder- en bovenbouw. Zolang zij zich aan een minimumaantal uren houden, mogen zij uren van de bovenbouw overhevelen naar de onderbouw.

Formeel is de maatregel bedoeld om scholen de ruimte te geven om ,,een rooster te plannen dat optimaal aansluit bij de eigen situatie''. Maar een grote rol speelt het lerarentekort. Doordat het aantal vacatures in het basisonderwijs tot recordhoogte is gestegen, kunnen scholen leraren die ziek zijn of een verplichte adv-dag hebben, vrijwel niet meer vervangen. Klassen worden daardoor op onmogelijke tijden naar huis gestuurd.

Als scholen hun lesuren verdelen over vier in plaats van vijf dagen, kunnen zij de vijfde dag gebruiken voor het opnemen van adv-dagen, vergaderingen en cursussen, zegt woordvoerder Jeroen van Til van de Vereniging voor Openbaar Onderwijs (VOO). Zo wordt de werkdruk minder. De werkgeversorganisatie pleit al jaren voor het recht voor scholen om zelf hun lesuren te bepalen.

Eind jaren negentig werd de discussie over de vierdaagse schoolweek plotseling actueel. Drie scholen in Diemen voerden de vierdaagse lesweek in. Ook een groepje ouders van basisschool Pieter Hoogland in Amsterdam, de school van Henk Jaspers, wilde dat de school kinderen vier dagen les mocht geven. Het was een rampjaar: liefst 42 keer mochten de kinderen naar huis omdat de leraar ziek was.

De ouders spanden, met steun van de VOO én Jaspers, een kort geding aan bij de Amsterdamse rechtbank. Die gaf de ouders ten dele gelijk. Een school mag volgens de rechter weliswaar vier dagen lesgeven, maar dan alleen in uiterste nood. Een structurele invoering mocht volgens de rechter niet. Toch is Jaspers nooit begonnen met een vier dagen les te geven. Het schoolbestuur vond nog een gaatje in de begroting om een extra leraar aan te trekken. Bovendien was de weerstand bij de rest van de ouders te groot. Ook nu blijft hij sceptisch. ,,De meeste hebben er veel moeite mee, dus ik denk dat ik op de oude voet doorga.''

De vierdaagse schoolweek geeft ouders te veel praktische problemen, zegt medewerker Maaike Lok van oudervereniging Ouders&Coo;. Ook zij heeft een kind op de basisschool. ,,Je wordt voor het blok gezet. Regel maar even opvang als je kind een extra dag vrij is. Dat is voor veel ouders gewoon onmogelijk.'' Beter zou het volgens Lok zijn als leraren meer vrijheid kregen om hun adv-dagen naar eigen inzicht te gebruiken. ,,Waarom mogen zij die vrije dagen niet clusteren tot één mini-vakantie? Nu zitten scholen met de handen in het haar om vervanging voor één dag te vinden.''

Daarbij zijn er bij de oudervereniging ook pedagogische bezwaren tegen een vierdaagse schoolweek, zegt Lok. ,,Kinderen hebben maar een beperkte spanningsboog. Een lange schooldag maakt de lessen veel inefficiënter, want kinderen nemen 's middags gewoon niet zoveel informatie meer op.''

Dit was de reden dat Van der Hoevens voorganger, staatssecretaris Adelmund (PvdA), óók tegen de invoering van de vierdaagse lesweek was. ZIj vond, gesteund door de Tweede Kamer (onder wie Kamerlid Van der Hoeven zélf) dat vier lange schooldagen te veel druk op kinderen leggen. Kinderen leren immers 's ochtends het best. Wel gaf Adelmund scholen toestemming om de kleuterklassen één dag naar huis te sturen.

Raken kinderen straks overbelast? De wetenschap komt er niet uit. Onderzoek van bureau Regioplan concludeerden eind jaren negentig dat allochtone kinderen de dupe worden van een vierdaagse lesweek, omdat zij gebaat zijn bij zoveel mogelijk dagen les. Twee jaar geleden kwam de Katholieke Universiteit Nijmegen met een andere conclusie: kinderen presteren niet beter of slechter als zij vier dagen naar school gaan.

De scholen mogen dat straks dus zelf gaan uitvinden. Directeur Ger van Zijl van basisschool Het Kompas, een zwarte school in de Haagse binnenstad, staat in ieder geval niet te juichen bij een vierdaagse lesweek. De afgelopen jaren waren `een hel', zegt hij. Een kwart van de vacatures was vorig jaar nog niet vervuld. ,,Hoe ik ook met de roosters schuif, een leraar krijg ik er niet bij.''