Genieten van een gratis advies

Altijd een leuk spelletje tijdens de vakantie. Na het boeken van een supervoordelige last-minute reis langs je neus weg vragen hoeveel de vakantieburen eigenlijk voor hun appartementje hebben betaald. ,,Goh wat vervelend voor jullie dat wij hier de helft goedkoper zitten!''

Wat het Centraal Planbureau (CPB) betreft kan het spelletje nu ook in een willekeurige nieuwbouwwijk plaatsvinden. Even bij de kennismaking met de buurman vragen hoeveel rente hij betaalt voor de financiering van zijn toch al dure stulpje.

Het CPB heeft na het bestuderen van 124.000 gelijksoortige hypotheken (tien jaar vast) ontdekt dat de rentepercentages wel 1,3 procentpunt uiteen kunnen lopen. Bij een huis van drie ton scheelt dat in tien jaar bijna 40.000 euro aan rentebetalingen. De grote verschillen leiden in elk geval tot de conclusie dat van een normale markt geen sprake is, want geen enkele huiseigenaar subsidieert voor de lol zijn bank of verzekeraar met zulke enorme bedragen. Een belangrijke rol in de weinig transparante markt voor hypotheken speelt de zogeheten onafhankelijke tussenpersoon: die is volgens het CPB de aangewezen persoon om de klant aan de goedkoopste oplossing te helpen. In theorie dan. In de praktijk blijkt de onafhankelijke bemiddelaar ,,vaak'' zijn advies afhankelijk te maken van zijn bonus die hij vooral van verzekeraars krijgt.

Het CPB is niet de eerste instantie die de rol van de tussenpersoon (indirect) ter discussie stelt. Rond het hoogtepunt van de beurshausse maakte bankpresident Nout Wellink zich al openlijk zorgen over de kwaliteit van het intermediair bij hypotheekverstrekkers: in 2000 sprak hij zelfs van ,,foutieve voorlichting'' aan de huizenkopers. Verder constateerde de Sociaal Economische Raad een jaar geleden dat de kwaliteit van de financiële dienstverlening in Nederland hoognodig via nieuwe wetgeving gegarandeerd moet worden.

Het rapport van het CPB kwam een dag voordat het Platform Woningmarkt Nederland (waaronder de grote hypotheekverstrekkers) zijn bezorgdheid uitte over de inperking van de hypotheekrenteaftrek die door het nieuwe kabinet is voorgesteld. De verminderde financiële armslag die hiervan het gevolg is leidt tot minder consumptieve bestedingen, zo heette het gisteren.

Die constatering biedt voor politiek Den Haag een perspectief, waarbij alle partijen als winnaar uit de bus komen. Maak de bonussen van het intermediair openbaar, zodat de consument weet wat het `gratis' advies hem eigenlijk kost. De nieuwe bewoner kan vervolgens het uitgespaarde geld, dat anders besteed zou worden aan een te dure hypotheek, zelf in de economie pompen. Kan de politiek vervolgens serieus naar de nadelen van een beperkte renteaftrek kijken.