Lijdensweg van een witte neger

Margerethe von Trotta maakte een Nederlands- Duitse film over Duits verzet. Robert Benton verfilmde `The Human Stain' van Philip Roth. Anthony Hopkins speelt de zwarte professor die als een witte leeft.

,,Ik speel de jongen die er niets van begrijpt'', zei Fedja van Huet op de persconferentie van Rosenstrasse, de nieuwe film van Margerethe von Trotta. Rosenstrasse gaat over een groep Duitse vrouwen die in 1943 in Berlijn de vrijlating van hun joodse mannen eisten. In deze Duits-Nederlandse coproductie speelt een aantal Nederlandse acteurs bijrollen. Van Huet karakteriseerde Rosenstrasse als ,,een belangrijk verhaal''. Volgens Von Trotta, die veel films over recente Duitse geschiedenis maakte, is het pas na de Amerikaanse film Schindler's List mogelijk dat Duitse regisseurs zich met Duits verzet bezighouden. ,,Nu mogen we wel een kleine overwinning in donkere tijden tonen'', zei de regisseur. Daarvoor leek dat haar ongepast.

Rosenstrasse vertelt misschien een belangrijk verhaal, maar Von Trotta bewijst niet dat belangrijke verhalen tot belangrijke films leiden. Rosenstrasse is vooral een brave film. Dat geldt niet voor The Human Stain, een film over een onderwerp dat minder vaak de bioscoop heeft gehaald. Braaf is deze film niet, maar het lijkt alsof de regisseur daar de meeste moeite mee heeft. The Human Stain is een verfilming van het gelijknamige boek van Philip Roth over een professor klassieke talen aan een provinciale Amerikaanse universiteit die wordt ontslagen omdat hij over twee leerlingen een racistische opmerking zou hebben gemaakt. De professor wordt gespeeld door Anthony Hopkins, die aan een ronde tafel in Hotel des Bains tegen alle journalisten graag vertelt dat politieke correctheid een pest is. ,,Het is de overwinning van de middelmatigheid.'' De gelauwerde acteur maakt er braakgeluiden bij.

Hopkins was verrast dat hij voor de rol gevraagd werd. Maar regisseur Robert Benton vond dat de verrassing die in de film zit zo het beste geserveerd kon worden.

The Human Stain bevat een twist die van tevoren misschien niet verraden zou moeten worden. Maar de opmerkingen van acteur en regisseur zijn ook verrassend. Hopkins speelt in The Human Stain een zwarte man. De film gaat over wat in het Engels `passing' heet. De professor in het boek is zo licht van kleur dat hij voor een blanke door kan gaan en dat doet hij ook. Hij verbreekt het contact met zijn familie. ,,The Human Stain is geen verhaal over racisme'', beweert Benton desondanks. ,,Het gaat over iemand die in zijn jeugd een enorme misdaad heeft begaan.''

Vindt Benton `passing' een misdaad? Nee, dat niet. ,,Maar met zijn beslissing heeft hij wel zijn moeder vermoord.'' Benton lijkt erop uit het verhaal van The Human Stain zo algemeen mogelijk te maken. Misschien wil hij geen publiek van zich vervreemden. ,,The Human Stain is een Amerikaans verhaal over vrijheid. Het gaat over de behoefte om een individu te zijn. Maar we hebben ook gemeenschapszin nodig.'' Benton is niet te beroerd om uit zijn eigen leven voorbeelden te geven. ,,Ik en mijn vrouw wonen in een andere stad dan mijn zoon. Ook de nichtjes van mijn vrouw zien we nauwelijks.'' Anthony Hopkins is geen Amerikaan, maar ook hij had geen moeite zich in de professor in te leven. ,,Ik ben ook een outsider. Ik kom uit Wales.''