Liggend vooruit

Ruim twintig Nederlandse fabrikanten van ligfietsen brengen een overdaad aan modellen op de markt. Dat maakt het kiezen van het juiste model minder snel dan de fiets zelf.

Wie ooit op een ligfiets heeft gereden, weet meteen wat de aantrekkingskracht is van dit nog steeds weinig ingeburgerde vervoermiddel: de comfortabele kuipstoel zorgt dankzij de ondersteuning van de rug voor een uitstekende houding en door de lage luchtweerstand lijkt tegenwind geen enkele rol te spelen. Wat dit laatste aspect betreft: een gewone fiets heeft een luchtweerstand (Cw-waarde) van 1, een gewone racefiets komt met 0,88 al beter voor de dag, maar een ligfiets slaat alles met een Cw van 0,77.

Nadelen zijn er onvermijdelijk ook: een ligfiets is niet echt handig voor het doen van boodschappen, de lage fiets valt minder goed op in het verkeer en niet iedereen is gecharmeerd van de aanblik van de vooruit maaiende benen. Kortom: veel mensen zullen voor de korte afstanden de traditionele fiets verkiezen, maar de fietsende forens heeft aan de ligfiets een vorstelijk vervoermiddel.

Hoewel de ligfiets al in de negentiende eeuw ontwikkeld is, kwam deze pas zo'n twintig jaar geleden in de handel. Inmiddels is er over het aanbod niet te klagen: Ligfietsplaza (www.ligfiets.net), de website van de Nederlandse Vereniging voor Human Powered Vehicles, vermeldt ruim twintig Nederlandse producenten van ligfietsen. ,,Eigenlijk is het een krankzinnige situatie'', zegt ligfietsspecialist Frank ter Braak, ,,op de jaarlijkse Fietsrai staan misschien vijf traditionele fietsfabrikanten van Nederlandse bodem terwijl er tegelijkertijd misschien wel vijftien fabrikanten van ligfietsen aanwezig zijn. Dit terwijl de verkoop van ligfietsen natuurlijk maar een fractie is van die van de reguliere fietsen.'' Ter Braak is niet ongelukkig met het overweldigende aanbod aan modellen. Vanuit zijn werkplaats De Liggende Hollander in een buitenwijk van Eindhoven verkoopt en repareert hij niet alleen ligfietsen, hij brengt ze ook in de verhuur. ,,Dankzij het grote aanbod heb ik voor iedereen wel een geschikte fiets. Enkele jaren geleden ging de reguliere fietsenhandel ook ligfietsen verkopen, maar dat bleek in het algemeen toch niet erg aan te slaan. Want iedereen wil eerst weten of zo'n fiets wel bevalt, maar bij de meeste fietsenzaken hebben ze er geen ervaring mee. Bovendien kan je daar zo'n fiets ook niet zelf uitproberen, bij mij kan dat wel.''

Een grote tweedeling in de modellen ligfietsen zit in het boven- of onderstuur. Wie nog nooit op een ligfiets gefietst heeft, zal geneigd zijn een bovenstuur te kiezen, omdat het vertrouwder is en meer houvast biedt dan een stuur onder het zadel. Het in IJmuiden gevestigde bedrijf Optima heeft waarschijnlijk om die reden bij zeven van haar tien modellen een bovenstuur aangebracht. De Dingo lijkt daarbij, mede door de `gematigde' lighouding, nog het dichtst bij de gewone fiets te komen. Bij veel fietsen is in verband met het op- en afstappen het bovenstuur weg te klappen zoals bij de Taifun van Challenge.

Een onderstuur fietst over het algemeen wat meer ontspannen. Meestal is het stuur direct op de voorvork bevestigd, maar er zijn ook indirecte bevestigingen mogelijk met koppelingsstangen. Bij sommige fietsmodellen, zoals bij de Pioneer van Nazca, bestaat de mogelijkheid om voor een boven- of onderstuur te kiezen.

Een ander verschil is de hoogte van de fiets, iets dat in belangrijke mate bepaald is door de afmetingen van de voor- en achterwielen. Sommige fietsen gebruiken `gewone' 26 inch mountainbikewielen (bijvoorbeeld de M5 26/26 of de Lyra van Rainbow), andere hebben kleinere wielen, zoals de Dolphin van Optima met twee 20 inch wielen. Wanneer het achterwiel groter is dan het voorwiel kan de fietser wat meer rechtop zitten dan bij een fiets met even grote wielen. Een klein voorwiel heeft tevens als voordeel dat het opstappen makkelijker verloopt.

Over het algemeen is bij de ligfietsen veel aandacht voor het comfort. Vrijwel zonder uitzondering zijn de meeste fietsen dan ook voorzien van achtervering, soms is ook de vering op de voorvork standaard of op bestelling leverbaar. Alleen bij de puur op snelheid ontworpen ligfietsen, zoals de zogenaamde lowracers die in verschillende uitvoeringen verkrijgbaar zijn, ontbreekt de vering nog wel eens. Deze wedstrijdfietsen rijden toch meestal uitsluitend op asfalt, wat vering niet zo noodzakelijk maakt, terwijl alles bovendien gericht is op het minimaliseren van het gewicht.

Het comfort kan nog verder toenemen door het gebruik van een (gedeeltelijke) overkapping. De fietsen van de Duitse fabrikant HP Velotechnik zijn desgewenst uit te voeren met een aërodynamische doorzichtige overkapping, die de benen beschermt tegen regen. Deze `Streamer' past overigens op bijna alle ligfietsen. Er bestaan ook sigaarvormige overkappingen, die de fietser volledig omhullen, maar erg praktisch zijn die niet. ,,Je moet allereerst nogal wat toeren uithalen om van bovenaf in je fiets te klimmen, en je bent bovendien veel zijwindgevoeliger'', zegt Ter Braak. ,,Dat maakt dat je eigenlijk al snel een driewieler zou moeten gebruiken. Maar daarmee ben je meteen een stuk breder, en je hebt eigenlijk ook een garage nodig voor de stalling. Bovendien moet je je afvragen of je zo'n constructie werkelijk wilt, want over een jaar genomen regent het maar 5 procent van de tijd.''

Technisch gezien wijken de onderdelen van de ligfietsen niet sterk af van wat de reguliere sportfiets laat zien. Zo zijn verschillende fietsen uitgerust met een drieversnellingsnaaf op de achteras, die gecombineerd is met een derailleur van 8 of 9 versnellingen, een techniek die ook bekend is van de betere mountainbikes. Voordeel is, dat met de drieversnellingsnaaf ook in stilstand te schakelen is, iets wat bij de derailleur niet mogelijk is, terwijl de derailleur juist schakelen onder belasting toestaat. Een ander pluspunt is dat er nu geen derailleur op het voorblad nodig is, wat maakt dat de ketting veel beter weg te werken is. Een nadeel is wel dat het systeem meer onderhoud behoeft. De Streetmachine van de HP Velotechnik heeft zelfs de derailleur volledig afgeschaft, en gebruikt een Rohloff versnellingsnaaf met 14 versnellingen. Bij de peperdure fiets zijn in de duurste uitvoering (rond 3.700 euro) over de gehele linie de modernste technieken toegepast, waaronder hydraulische schijfremmen, een onderhoudsvrije hoogrendement naafdynamo en een instelbare, oliegedempte luchtvering.

Een aparte categorie onder ligfietsen vormen de driewielers. Hier zijn twee varianten denkbaar: de twee wielen vóór zoals de Rider van Optima, of achter zoals de opvouwbare Lepus van de Duitse firma Hase of de Rapid van Sinner. De laatste fiets heeft ook een uitvoering met een in het voorwiel ingebouwde elektromotor. Over het algemeen zijn de driewielers lager dan de tweewielers.

Ligfietsen zijn niet goedkoop. De prijs voor de meest eenvoudige ligfiets ligt op ongeveer 1.100 euro, de prijs kan afhankelijk van de uitvoering en attributen met gemak oplopen tot zo'n 2.600 euro. Een driewieler is vanaf 1.600 euro verkrijgbaar. Wie niet veel geld beschikbaar heeft en toch op een ligfiets wil rijden, kan terecht bij Dutchbikes, waar in twee weekenden voor ruim 400 euro een afgedankte gewone fiets om te toveren is in een perfecte ligfiets.