Japanse paniek rond een vliegje

De export van paprika's vanuit het Westland naar Japan is lamgelegd. Door de Middellandse zeevlieg. `Als we er nóg een vinden, kunnen we hier een kruisje zetten.'

Nog steeds komen er grote vrachten paprika's binnen bij keur- en pakstation Quality Queen in Poeldijk. En nog steeds verwerkt de enorme sorteermachine de rode, groene, oranje en gele groenten in hoog tempo in dozen. Maar naar Japan en Taiwan mogen die voorlopig niet meer. Want vorige week is in de buurt van 's Gravenzande een exemplaar van de Middellandse zeevlieg aangetroffen. De Aziaten hebben daarop meteen alle import van Nederlandse vruchtgroenten geblokkeerd. Paprika's, tomaten en courgettes komen de eerstvolgende negentig dagen niet meer het land in. Japan en Taiwan zijn namelijk als de dood om de schadelijke vlieg, die op allerlei groenten en fruit kan leven, op eigen bodem te introduceren. Volgens directeur Hans de Kok van Quality Queen is de exportstop een ramp. ,,De Japanners betalen 10 procent meer dan andere afnemers. We kunnen de paprika's nu via de lokale veiling afzetten, maar dat levert een stuk minder op'', zegt hij. Achter hem hijsen mannen de gevulde dozen op palets. Steekwagens die af en aan rijden, brengen de palets naar een laadruimte waar vrachtwagens klaarstaan. Ze rijden de groenten naar Schiphol, of rechtstreeks naar een klant in Duitsland of België.

De Japanners zijn panisch voor de Middellandse zeevlieg, zegt Ron Soeterbroek van de Plantenziektekundige Dienst (PD) in Wageningen. Het insect zet zijn eitjes graag af op nectarines, perziken, abrikozen, appels, peren, paprika's, tomaten, walnoten, aardbeien. Uit de eitjes komen larven. Die vreten met name de vruchten aan. De aangevreten, rotte vruchten vallen op de grond. De larven gaan zich dan verpoppen. Uit de pop komt een vlieg. En dan begint het weer van voren af aan. De vlieg, die van oorsprong aan de Middellandse Zee leeft, kan grote schade toebrengen aan gewassen. ,,Je kunt hem maar beter weren'', zegt Soeterbroek, die op het PD-kantoor in Poeldijk werkt. Maar in Nederland is dat moeilijk, geeft hij toe. ,,Via de haven van Rotterdam importeren we veel fruit uit Zuid-Frankrijk'', zegt hij. In de haven wordt de vlieg wel eens aangetroffen. Dat hij nu ook meer landinwaarts opduikt, in een van Nederlands belangrijkste teeltgebieden, is pas één keer eerder gebeurd. Dat was vorig jaar oktober. Toen werden twee exemplaren gevonden, ook in de buurt van 's Gravenzande. Waarom de vlieg in korte tijd twee keer in dezelfde buurt is opgedoken, weet Soeterbroek niet. Maar de schade zal deze keer groter zijn, verwacht hij. De Kok erkent dat. De Nederlandse paprika's gaan alleen tussen maart en oktober naar Japan en Taiwan. In de andere maanden nemen de landen hun groenten af van Zuid-Korea, China en Nieuw Zeeland. ,,De vorige keer misten we het eind van de exportperiode, nu verliezen we drie van de drukste maanden'', zegt hij.

De PD heeft zijn controles, op verzoek van Japan, inmiddels opgevoerd. Ook appels en peren uit het Westland worden steekproefsgewijs gecontroleerd op de Middellandse zeevlieg. Verder gaat Soeterbroek de komende maanden alle tuinders en keurstations in het Westland een aantal keren af om daar paprika's open te snijden en te controleren op de larven van de Middellandse zeevlieg. In het hele Westland zijn bovendien tientallen extra insectenvallen opgehangen. In zo'n val zit een lokstof die allerlei insecten aantrekt. De val bestaat uit een stuk karton, dat als een driehoek is opgevouwen. De zijkanten zijn open. Op de bodem zit een extra kartonnetje met lijm. Dat wordt elke twee weken vernieuwd. De kartonnetjes gaan naar de PD in Wageningen, die alle insecten erop determineert.

Soeterbroek begrijpt dat de extra controles nodig zijn, maar voor de telers uit het Westland hoopt hij dat er niet nóg een Middellandse zeevlieg wordt gevonden. ,,Dat zou volgens de definitie betekenen dat het insect zich hier heeft gevestigd'', zegt hij. Ook De Kok van Quality Queen hoopt dat het bij dit ene geval blijft. ,,Als er nog een vlieg wordt gevonden, kunnen we voorgoed een kruisje zetten door Japan en Taiwan.'' Jaarlijks exporteert Nederland zeven miljoen kilo vruchtgroenten naar Japan. Daarvan is 85 procent paprika, en het meerendeel komt uit het Westland. Volgens een woordvoerder van het Produktschap Tuinbouw is het zuur dat de Middellandse zeevlieg voor het tweede jaar op rij toeslaat. Het heeft veel moeite gekost om toegang te krijgen tot de Japanse markt. Sinds 1993 is er een bilaterale handelsovereenkomst voor de export van Nederlandse groenten naar het Aziatische land. ,,En dan krijg je dit'', zegt de woordvoerder.

De Kok denkt dat het twee tot drie jaar extra kost om de investeringen in Quality Queen terug te verdienen. Het keur- en pakstation is drie jaar geleden door 35 regionale telers opgezet. Bovendien komen de kosten van alle extra keuringen door de PD uiteindelijk terecht op het bord van de telers die naar Japan en Taiwan exporteren. Dat gebeurde vorig jaar ook. Het Produktschap, dat de PD aanstuurt, verhoogde de heffing met 17 procent naar 27 euro per kwartier. ,,Ook dat kost ons tienduizenden euro's extra'', zegt De Kok. Verzekeren tegen de Middellandse zeevlieg kunnen de tuinders zich niet. ,,Je moet het risico durven nemen, of ermee stoppen.''