`Animo voor buitenland nu veel kleiner'

Een Nederlander die in Duitsland werkt en woont, hoeft in Nederland geen sociale premies meer te betalen, stelt de Hoge Raad.

De Hoge Raad heeft zich vergaloppeerd, zeggen juristen die het grote Nederlandse bedrijfsleven adviseren. Want een recent arrest van de Hoge Raad over de heffing van sociale premies heeft mogelijk grote gevolgen voor 50.000 in het buitenland werkende Nederlanders.

Het ging om een zaak die was aangespannen door een Nederlander die in Duitsland woont en werkt. Hij was in 1995 uitgezonden door zijn Nederlandse werkgever naar Duitsland. Voor hem was een zogeheten `detacheringsverklaring' aangevraagd, waardoor de man in Nederland sociaal verzekerd kon blijven. Hij verhuisde echter al spoedig naar Duitsland. Toen de belastingdienst hem aansloeg voor het betalen van de premies volksverzekeringen, waaronder AOW, weigerde de man. Hij wilde geen Nederlandse premies meer betalen nu hij in Duitsland werkte en woonde, ook al werd zijn salaris betaald door een Nederlandse werkgever. Het Hof verwierp zijn claim, maar de Hoge Raad stelde de man in het gelijk.

Het arrest heeft voor de nodige opschudding gezorgd onder organisaties en bedrijven die zich professioneel met detacheringen bezighouden. KPMG Meijburg Expatriate Services zegt ,,verbijsterd'' te zijn over het arrest. Volgens branchegenoot Ernst & Young slaat de Hoge Raad ,,de plank mis''. En de Sociale Verzekeringsbank (SVB), onder meer verantwoordelijk voor de uitgifte van detacheringsvergunningen en de uitvoering van de Algemene Ouderdomswet (AOW), spreekt van een ,,zwak beargumenteerde'' uitspraak. Volgens alle drie gaat het arrest in tegen het beginsel van vrij personenverkeer binnen de Europese Unie.

Internationaal opererende ondernemingen zenden geregeld werknemers uit naar het buitenland. Is dit een EU-lidstaat, dan wordt hiervoor vaak bij de Sociale Verzekeringsbank een zogeheten `detacheringsverklaring' aangevraagd. Die houdt in dat de werknemer in Nederland sociaal verzekerd blijft. Het voordeel hiervan is dat de AOW-premies gewoon doorbetaald worden, waardoor er geen `gat' in het AOW-pensioen ontstaat. Een detacheringsverklaring is voor één jaar geldig, wat tot maximaal vijf jaar kan worden verlengd. Vorig jaar gaf de SVB 50.000 detacheringsverklaringen uit, waarbij het in 46.000 gevallen ging om tijdelijk werk in een EU-land.

Het arrest van de Hoge Raad haalt mogelijk een streep door deze praktijk. ,,Wij waren bijzonder verrast'', zegt S. Geenen, jurist bij de SVB. ,,De vraag waar iemand woont, speelde tot nu toe geen rol bij de beoordeling voor een detacheringsvergunning. Alleen de duur van de uitzending en de band met het uitzendende bedrijf speelden een rol. Door dit arrest zullen veel mensen niet meer in aanmerking komen voor een detacheringsverklaring.''

Volgens KPMG-jurist R. van Stein maakt 80 procent van de mensen die naar een EU-lidstaat worden uitgezonden, gebruik van de regeling. ,,Het is vertrouwd, de Nederlandse sociale verzekeringen staan op een hoog peil en je loopt geen gat op in je AOW-pensioen'', zegt Van Stein. Hij vreest dat het animo van werknemers om tijdelijk in het buitenland te werken ,,aanzienlijk kleiner zal worden''. De uitspraak heeft ook gevolgen voor buitenlanders die in Nederland gedetacheerd worden. Zij vallen voortaan onder de Nederlandse sociale-zekerheidswetten.

C.J. Loonstra, hoogleraar Arbeidsrecht aan de Erasmus Universiteit, is ,,niet verbaasd'' door het arrest. ,,Ik kan de redenering van de Hoge Raad heel goed volgen. In het Europese coördinatieverdrag over sociale zekerheid (EG-verordening 1408/71) staat in artikel 13 het zogeheten `werklandbeginsel', dat stelt dat de sociale wetgeving van toepassing is van het land waar het werk plaatsvindt. Alleen als iemand in een ander land woont dan waar hij/zij werkt, zijn daarop uitzonderingen mogelijk. De Hoge Raad heeft gewoon de verordening toegepast.''

H. Krans, adviseur bij Ernst & Young Human Capital, is het daar niet mee eens. ,,De verordening stelt ten aanzien van detachering geen eisen aan de woonplaats. Artikel 14 vermeldt onder welke voorwaarden iemand gedetacheerd mag worden. Dat is als de werknemer voor rekening van de uitzendende werkgever blijft werken. De Hoge Raad heeft dat woonlandcriterium zelf toegevoegd.''

Verder schuift de Hoge Raad volgens haar de detacheringsverklaring ten onrechte terzijde. ,,De Hoge Raad stelt dat er geen premies betaald hoeven te worden. Maar volgens het Europese Hof betekent het feit dat er een detacheringsverklaring is afgegeven, dat de man verzekerd is en dus premies moet betalen. De Hoge Raad kan dit niet zomaar negeren, want de SVB is hier de bevoegde instantie.''

De SVB heeft inmiddels overleg gehad met het ministerie van Sociale Zaken. ,,Wij wachten op een politieke reactie op dit arrest'', zegt een voorlichter van de SVB. ,,Maar tot dat moment veranderen wij niets aan de criteria voor detachering.''