`Philoktetes' in Zeeland vol actie

Philoktetes van Sophocles, tevens bewerkt door Heiner Müller, is een mannendrama. Hoewel de Trojaanse Oorlog de inzet is, en de geschaakte Griekse vrouw Helena ergens op de achtergrond speelt, vindt de krachtmeting plaats tussen drie Griekse helden. De boogschieter Philoktetes, aanvoeder Odysseus en de jonge, wankelmoedige Neoptolemos.

In de versie van Heiner Müller, gebracht op de voormalige zandplaat de Haringvreter, regisseert Albert Lubbers voor het Zeeland Nazomer Festival drie acteurs die donderdag voorbereid waren op de hitte van de zuidelijke zon maar die het Griekse drama in de stromende regen moesten brengen. Vormgever Kris Van Oudenhoven spant over een open plek zwart landbouwzeil, waarin kleine zwavelmeertjes staan. Wat verkoolde palen en een vuurplaats geven de schamele slaapplek van Philoktetes aan. Hij is als banneling achtergelaten op het verlaten eiland Lemnos. De machtige boogschutter is zodanig aan zijn voet verwond, dat de wondkoorts iedereen tot walging voert. Hij kan niet verder strijden. Via list en slinks bedrog probeert Odysseus hem over te halen opnieuw tegen Troje te gaan vechten. Dan kan alsnog de overwinning na tien jaar behaald worden.

In het oorspronkelijke verhaal van Sophocles slaagt Odysseus in zijn opzet. De Oost-Duitse toneelschrijver Müller kiest in 1964 voor een malicieuze intrige: Neoptolemos vermoordt tot eigen verbijstering Philoktetes door hem lafhartig in de rug te steken. Dat lijkt het einde van de tragedie. Maar niet: opperleugenaar Odysseus schuift de schuld bij de Trojanen. De bijna uitgedoofde oorlog kan opnieuw beginnen. Philoktetes is niet Sophocles' sterkste drama. Veel tekst, een eindeloos uitgesponnen intrige, dialogen die af en toe blijven steken als een klit in het haar.

Maar daar op die Haringvreter nemen de acteurs een dwingende kracht aan. Ze zijn gehuld in lichte kostuums en brengen hun teksten met een juiste mengeling van pathos en ironie. Vic De Wachter in de titelrol toont zich even slim als tragisch; Dimitri Dupont als Odysseus toont een doortrapte zucht tot gemeenheid zonder weerga en Hylke van Sprundel als Neoptolemos is een stille twijfelaar met een onverhoedse drang tot doden. In hun dictie krijgen de woorden `eerlijkheid', `leugen, `waarheid' en `verraad' een steeds andere toonzetting. Eerlijk is bedrog en waarheid is valsheid. Alles is leugen.

De keuze voor deze locatie, die alleen na een uur varen met de Lady Madeleine is te bereiken, vormt opnieuw een bewijs dat theater in Nederland de ruimte van de openlucht uitstekend kan gebruiken. De mythische betekenis van een Griekse tragedie schiet de weidsheid in. Van verre komen de acteurs op, ze verdwijnen in het duister van een bosrand. Het eenzame eiland Lemnos is onder sluiers van regen net zo verlaten als een Zeeuws eiland in het naseizoen. Müllers tekst, die ik ken uit eerdere opvoeringen in het theater, verliest hier iets van zijn Duitse intellectuelenzwaarte en wint aan actie.

Voorstelling: Philoktetes van Heiner Müller naar Sophocles. Regie: Albert Lubbers. Gezien: 28/8 De Haringvreter, Veerse Meer. Te zien t/m 6/9. Inl. 0900-33 000 33; www.nazomerfestival.nl. Aanvang: 19u Steiger Campveerse Toren, Veere.