Gouden eeuw in Zweedse atletiek

Een jaar voor de Olympische Spelen beleeft de Zweedse atletiek zijn mooiste periode sinds de successen van hoogspringer Patrik Sjöberg. In Parijs oogstten de Zweden net zoveel gouden medailles als ze de afgelopen twintig jaar bij elkaar haalden.

,,Was ik ook maar een knappe Zweedse blondine'', verzuchtte de Zweedse hoogspringer Stefan Holm (27) vorige week. De regerend wereldkampioen indoor sprak die wens uit nadat hij vorige week de zilveren medaille had gewonnen bij de wereldkampioenschappen atletiek in Parijs. Onmiskenbaar is er meer aandacht voor de Zweedse atletes dan voor de Zweedse atleten. Vraag het ook maar aan polststokhoogspringer Patrik Kristiansson (26), die donderdag in Parijs de bronzen medaille won. Of anders aan Christian Olsson (23), die de wereldtitel hinkstapsprong veroverde en door de legende Jonathan Edwards – die in Parijs afscheid nam – wordt beschouwd als de man die de discipline de komende jaren gaat domineren.

Zwedens grootste atlete is de verloofde van Kristiansson, Carolina Klüft. Een blondine uit Växjö met lange benen en blauwe ogen, twintig jaar oud. Blauwe en gele nagellak, de kleuren van de Zweedse vlag. Vrolijk, zeker van zichzelf en relaxed, zelfs in het Stade de France met 60.000 toeschouwers. In het openingsweekeinde van de WK werd ze de jongste wereldkampioene op de zevenkamp. Op zes van de zeven onderdelen brak de meest complete atlete ter wereld haar persoonlijke record. Ze beleefde vorig jaar haar internationale doorbraak. Niet alleen werd ze bij de junioren wereldkampioene en verbeterde daarbij het wereldjuniorenrecord dat nog dateerde van haar geboortejaar, 1983. Ook werd ze Europees kampioene bij de senioren. Klüft werd dan ook gekozen tot Zweedse sporter van het jaar en Zweed van het jaar.

Haar persoonlijke sponsor Reebok bracht onlangs wereldwijd een nieuwe commercial op het scherm, op muziek van Orff, waarin voor Klüft een hoofdrol is weggelegd, naast onder anderen voetballer Ryan Giggs en basketballer Allen Iverson. ,,Ze is nu een internationale ster'', zei een topman van de kledingfabrikant toen hij daags nadat ze de wereldtitel had behaald Klüft aankondigde tijdens een persconferentie in de Eiffeltoren. De internationale pers bejubelde `de koningin van Parijs'. Het dagblad The Australian doopte haar tot de Anna Koernikova van de atletiek, ,,met dit verschil dat zij een winnaar is''. De Engelse krant The Daily Telegraph noemde Klüft `Viking Venus'.

Dankzij Klüft en Olsson had Zweden in Parijs al na drie wedstrijddagen tweemaal goud; net zoveel als het totaal aantal gouden medailles voor Zweedse atleten sinds de eerste WK in 1983. Zes jaar geleden werd Ludmila Engquist wereldkampioene op de 100 meter horden en de eerste Zweed met goud was hoogspringer Patrik Sjöberg, in 1987. De man die dat jaar het wereldrecord op 2,42 meter bracht is een voorbeeld voor velen van de huidige generatie Zweedse atleten. In de tuin van zijn ouderlijke woning bouwde Holm een stellage om Sjöberg na te kunnen doen. Toen polsstokhoogspringer Kristiansson op televisie zag dat Sjöberg het wereldrecord brak, besloot hij ook aan atletiek te gaan doen. ,,Als kind woonde ik in Gotenburg in dezelfde straat als Christian Olsson'', vertelt hij in het programmaboek van de WK, ,,en als we gingen hoogspringen deden we alsof we Sjöberg waren. Hij was onze held.'' Olsson: ,,Om op hem te lijken droeg ik lang haar.''

Hoogspringster Kajsa Bergqvist, die gisteren de bronzen medaille won, geldt al enkele jaren als een wereldtopper. De dochter van een voormalige hordenloper sprong vorig jaar 2,05 meter, een persoonlijk record dat ze vorige maand met één centimeter verbeterde. Daarmee is ze drie centimeter verwijderd van het wereldrecord, dat al sinds 1987 in handen is van de Bulgaarse Stefka Kostadinova. Een jaar geleden was ze een van de drie Zweden die glorieerden bij de EK in München, met Olsson en Klüft: driemaal goud. De laatste Europese buitentitel dateerde uit 1982. ,,Voor de meeste mensen in Zweden kwamen de successen van vorig jaar als een grote verrassing'', zei Bergqvist onlangs. ,,Voordien kreeg atletiek bij ons nog niet de helft van de aandacht die voetbal krijgt. En nu is atletiek al net zo populair als ijshockey!''

Bij de WK indoor in maart in Birmingham leverde Zweden vier wereldkampioenen: Bergqvist, Klüft, Olsson en Holm. Alleen de Amerikanen en de Russen presteerden beter. Dat de Zweedse atleten het ook financieel goed hebben, blijkt in sommige gevallen (Bergqvist en Olsson) uit hun woonplaats: Monaco. ,,Toch ben ik een gewone jongen, die de bus pakt, maar van grote cylinders droomt'', zei Olsson vorige week. Klüft blijft Zweden trouw. ,,Ik wil dicht bij m'n vrienden en familie blijven, in een veilige omgeving.''

Het is niet alleen het talent van een generatie waarmee het Zweedse succes op de technische atletieknummers verklaard kan worden. Uitstekende trainers – voor wie Sjöbergs coach Viljo Nousianen het grote voorbeeld was – en accommodaties zijn een ander deel van het succesverhaal. Zweden (negen miljoen inwoners) beschikt over 28 indoorbanen. Ter vergelijking: zestien miljoen Nederlanders hebben de beschikking over drie indoorbanen. ,,Onze atleten kunnen het hele jaar overal trainen'', zegt Ulf Karlsson, technisch-directeur van de Zweedse ploeg.

,,De wereldkampioenschappen in Gotenburg van 1995 waren financieel gezien een catastrofe'', zegt Karlsson. De Zweedse atletiekfederatie keek na afloop van het toernooi tegen een schuld aan van vijf miljoen euro. ,,Mede als gevolg daarvan was er tot ongeveer drie jaar geleden geen geld voor de atletiek. Alles werd gedaan op het niveau van de ongeveer 1.200 clubs in ons land. Geleidelijk aan is het financieel steeds beter gegaan en nu hebben we een budget van 34 miljoen Zweedse kronen, omgerekend 3,4 miljoen euro. Dat is nog altijd aanzienlijk minder dan bijvoorbeeld Frankrijk, dat voor atletiek een budget 90 miljoen euro heeft.'' Maar het kan ook minder. De Nederlandse atletiek heeft slechts 1,8 miljoen euro te spenderen.

Het succes van toppers als Klüft en Olsson vertaalt zich in een forse ledengroei van de atletiekclubs in Zweden. Karlsson: ,,Op nationaal niveau hebben we genoeg goede coaches, maar het wordt steeds moeilijker om trainers te vinden voor jongens en meisjes van tien tot veertien jaar. Voor de clubs is het moeilijk om nieuwe leiders aan te trekken, omdat mensen bereid moeten zijn om er tot drie, vier keer per week hun vrije tijd in te stoppen.''

De 56-jarige Karlsson is te bescheiden om in het vraaggesprek over zijn eigen bijdrage aan het Zweedse model te beginnen. Hij heeft de Zweedse atletiekploeg de afgelopen jaren tot een vriendenclub gesmeed. ,,Teamspirit, daar draait het allemaal om, dat is een superfactor. We willen dat onze atleten in een vertrouwde omgeving zijn. Dus mogen ze hun persoonlijke coaches meenemen. Voor de WK waren we op trainingskamp in Annecy, met 51 mensen onder wie 17 atleten. De rest was familie, vrienden en coaches: één grote familie.''

Toen zevenkampster Klüft vorige week haar persconferentie gaf, bevonden haar ouders en haar drie zussen zich onder het publiek. Moeder Ingalill deed in haar jeugd aan verspringen en vader Johnny voetbalde in de Zweedse eerste divisie. De zussen van `Caro' doen of deden ook aan atletiek. Martina (23) is verspringster en ook Sofia (18), met wie Carolina het meeste optrekt, legde zich na het beoefenen van verschillende disciplines op het verspringen toe. Ze werd dit jaar tweede bij de nationale kampioenschappen voor junioren. ,,Het zijn schitterende dochters'', zei vader Johnny Klüft in de Eiffeltoren. De trots spatte uit z'n ogen. In november loopt hij de marathon van New York. En ook al is het op kosten van Carolina's sponsor, als vanzelfsprekend gaat het hele gezin mee.