`Alleen bomen maken nog geen bos'

Eric Wanders neemt afscheid als directeur van Vogelbescherming en vertrekt naar Staatsbosbeheer.

Zeven jaar was Eric Wanders directeur van Vogelbescherming Nederland. Vandaag begint hij als adjuct-directeur van Staatsbosbeheer, waarvan het hoofdkantoor slechts driehonderd meter verderop in Zeist is gevestigd. Wanders (54) volgt Niek van Heijst op, die nu directeur is bij het Wereld Natuur Fonds. Wanders: ,,Het was tijd voor iets anders. Bovendien ben ik ooit begonnen als terreinbeheerder bij de toenmalige Duinwaterleiding in Den Haag. Ik zie het ook als een terugkeer.''

Wat laat u achter bij Vogelbescherming?

,,Ik heb geprobeerd te focussen op waar we goed in zijn. Dus niet het beheren van reservaten, maar wijzen op wat waar moet gebeuren om soorten te behouden. In natuurgebieden, maar ook op het platteland en in de stad. Dat is onze toegevoegde waarde.''

Wat is daarvoor de beste strategie?

,,Wat iedereen bij Vogelbescherming nu wel snapt, is dat je geen beleid moet baseren op emoties, dingen die we erg vinden, maar op cijfers en feiten. We moeten niet alleen de aandacht richten op vogels die mooi gevonden worden. De grauwe gors is niet minder waard dan de ijsvogel. En de zwarte stern is even belangrijk als de knobbelzwaan.''

Geeft dat geen pr-problemen?

,,Nederlanders zijn geneigd te luisteren. We gaan met opa de eendjes voeren, we willen allemaal een nestkastje in de tuin. Dus als wij kunnen uitleggen waarom wij bijvoorbeeld voor moerasvogels opkomen, dan blijken mensen dat donders goed te snappen. Vogelbescherming beschermt vogels waar je het zelf niet meer kan. Dat kan ook in het buitenland zijn. Vogels zijn grenzeloos. Maar we zijn pragmatisch genoeg om bij een actie voor moerasvogels te kiezen voor soorten met een verhaal. We vertellen dan meer over de roerdomp dan over de grote karekiet. Over de roerdomp is nu eenmaal meer bekend. Die kan fungeren als een ambassadeur voor andere moerasvogels.''

Hoe kom je ertoe om te willen opkomen voor moerasvogels?

,,Je kijkt waar in Nederland de grootste knelpunten liggen. Europees gezien is Nederland veel belangrijker voor moerasvogels dan voor bosvogels. Dus hebben we een plan gemaakt voor een aantal soorten die voorkomen tijdens de verschillende stadia van moeras, en welke voorwaarden deze soorten stellen aan hun omgeving.''

Er zijn mensen, onder wie de vorige staatssecretaris van natuur, die het nut van soortbescherming in twijfel trekken. Is het niet zo dat als een gebied goed wordt beheerd, de vogelsoorten vanzelf komen?

,,Dat is een gemakkelijke manier van denken. Koop een natuurgebied, zet er een hek omheen en klaar. Het aantal natuurterreinen in Nederland neemt toe. Maar de kwaliteit daarvan neemt af. Dat komt door verdroging, vuile neerslag en nitraat. Met de normen daarvoor kan de politiek marchanderen, want zo noem ik dat, maar als de condities van zo'n gebied niet goed zijn, dan komt de zwarte stern daar gewoon niet voor. Wij kunnen daarop wijzen, omdat wij geen belangen hebben als eigenaar van de grond. Wij hebben recht van spreken. Wij praten voor de vogels.''

Dit alles klinkt alsof u niet weg wilt bij Vogelbescherming. Waarom gaat u weg?

,,Misschien omdat ik deze kennis nu in de praktijk wil brengen. Ik heb de afgelopen jaren veel gedaan aan beleidsbeïnvloeding en lobby. Staatsbosbeheer kan daar nu haar voordeel mee doen.''

Staatsbosbeheer heeft de laatste jaren de deuren opengegooid, om het maatschappelijk draagvlak van natuurbehoud te vergroten. Hoe ver wilt u gaan met recreatie?

,,Of er overal speelbossen en bezoekerscentra moeten komen, daar kun je vraagtekens bij zetten. Gebieden moeten niet onder de voet worden gelopen. Daar kan ik de helpende hand bieden. Er is al sprake van zonering, dat wil zeggen op de ene plaats bossen toegankelijk maken om te voorkomen dat de mensen elders de uiterwaarden in lopen. Je zou dat ook in de tijd kunnen uitbreiden. Gebieden met kleine zwanen alleen openstellen in de zomer, als de vogels weg zijn en er gesurft kan worden. In de winter is windsurfen dan niet mogelijk. In de Amerongse Bovenpolder bestaat dat model al. Dat is een goed model, vooral in een land waar de ruimte schaars is.''

En bomen kappen tijdens het broedseizoen? Daarover hebben Vogelbescherming en Staatsbosbeheer toch in de clinch gelegen?

,,De eerste reactie op die zomervellingen is: dat is helemaal fout. Maar ook hier is maatwerk mogelijk. Er liggen al goede afspraken die zomervellingen mogelijk maken, maar alleen daar waar geen vogels zitten, of alleen heel algemene soorten. In bossen kan over het algemeen meer dan in andere natuur, daar is de verstoring kleiner. Ik vind overigens dat de herplantplicht wat minder rigide kan worden toegepast. In bossen waar bomen zijn gekapt, zorgt de natuur zelf voor variatie. Een bos is een levensgemeenschap. Alleen bomen maken nog geen bos.''