Veenkades zwak door gelaagdheid

De dijk in Wilnis, die begin deze week bezweek onder de druk van het water, was zwak door de horizontale gelaagdheid van het inwendige van de dijk. Dat beweert fysisch geograaf Henk Weerts van TNO.

Volgens Weerts, die beschikt over oude grondboringen uit het gebied rond Wilnis, zijn veenkades, zoals die in Wilnis, geen echte dijken. De kades zijn in feite niet meer dan langgerekte stukken veen langs riviertjes, die in het verleden nooit zijn ontgonnen vanwege hun inferieure kwaliteit als brandstof. Rondom is het veen wel weggegraven waardoor het land daar enkele meters lager ligt. De veenkades hebben het uiterlijk van een dijk en zijn vaak in gebruik genomen als waterkering, maar omdat zij nog steeds de horizontale gelaagdheid van het veen hebben, zijn zij minder goed bestand tegen de zijwaartse druk van het water. De veenkade kan daardoor afschuiven, zoals nu in Wilnis is gebeurd.

Volgens Weerts zijn er in Nederland ,,enkele duizenden'' kilometers veenkaden in gebruik als secundaire waterkering. Achter zulke kaden liggen behalve de luchthaven Schiphol ook de dichtbevolkte woonkernen van Zoetermeer, Hoofddorp en Purmerend. Maar de ernst van het doorbreken van een secundaire dijk is volgens Weerts niet vergelijkbaar met het bezwijken van een rivierdijk.

Eerder wees het hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht na eigen onderzoek in samenwerking met onderzoeksbureau GeoDelft en de Technische Universiteit Delft de extreme droogte aan als de vermoedelijke oorzaak van de dijkdoorbraak in het Utrechtse dorp Wilnis. Langdurig gebrek aan neerslag heeft de veendijk uitgedroogd, stelt het hoogheemraadschap, als gevolg waarvan de dijk zo licht is geworden dat deze over een lengte van zestig tot zeventig meter kon gaan schuiven.

Gisteren is meetapparatuur geplaatst op de Westdijk bij Heerhugowaard om veranderingen in de dijk in de gaten te houden. Dit gebeurde naar aanleiding van de diepe scheuren die in de Westdijk waren aangetroffen, zo liet het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gisteren weten.

De scheuren werden donderdag langs het kanaal Omval-Kolhorn in de regio Alkmaar geconstateerd. Daarna is direct een onderzoek begonnen, waaruit bleek dat acute maatregelen niet nodig waren. Wel werd het advies gegeven dit gebied in de gaten te houden. De meetpaaltjes moeten eventuele bewegingen van de dijk waarnemen.

Verder houdt het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier zandzakken beschikbaar. Onder meer in Heerhugowaard, Zwaagdijk, Schermerhorn en Kwadijk. Het is een voorzorgsmaatregel, voor het geval er de komende dagen veel regen valt. Dan zouden er ernstige veranderingen in de dijken kunnen onstaan. De komende dagen gaat het waarschijnlijk niet hard regenen.

Wetenschap & Onderwijs: pagina 47