Schoolschaak

De wonderkinderen groeien tegenwoordig aan de bomen, maar gewone kinderen die graag schaken en er niet zo angstaanjagend goed in zijn bestaan ook nog. Het Engelse tijdschrift Chess heeft een rubriek van een anonieme schoolmeester die een bloeiende schoolschaakclub leidt, van `U7' (kinderen tot en met zeven jaar) tot `U18'.

Er mankeert veel aan het Britse schaakleven, maar met het schoolschaak is het in orde. Mike Basman, die in de jaren zestig als het grootste jonge talent in Engeland gold, organiseert al jaren de UK Chess Challenge, waaraan zo'n 50.000 kinderen van meer dan 1000 scholen meedoen. Een mooi gezicht is de jaarlijkse Gigafinale, waar ca. 1.500 provinciale topspelertjes voor het eerst samenkomen.

Augustus is een spannende maand op de schoolschaakclub, want dan publiceert de Britse schaakbond de nationale ratings. De kleinste kinderen kijken of ze voor het eerst op de ratinglijst zijn gekomen en waar ze ook heel nieuwsgierig naar zijn is de rating van hun leraar. Hoe kan het dat er zoveel schakers boven hem staan, terwijl hij toch alwetend lijkt?

De wat oudere leerlingen valt het op dat de rating van hun leraar ieder jaar iets lager wordt. ,,Betekent dat dat u geen goede schaker bent?'', heeft een brutaaltje hem al eens gevraagd. Maar voorlopig kan hij de meesten nog wel aan.

,,Checkmate!'' roept een van de kleintjes van de sectie U8 opgewonden en vervolgens veegt hij alle stukken door elkaar, zodat er niet meer te zien is of hij echt mat heeft gegeven. Hij krijgt het punt toch toegewezen door de wedstrijdleider, die het mat kennelijk zag aankomen. Aan een ander bord wordt ook `checkmate!' geroepen en daar vraagt het tegenstandertje verbaasd: ,,Wat betekent dat?''

Een andere wedstrijd, ook bij de U8. ,,Schaak!'' roept er een. De tegenstander pakt zijn koning vast, om uit het schaak te gaan, maar dan merkt hij dat hij helemaal niet schaak staat. Het was een trucje geweest en de ander slaat nu genadeloos toe: ,,Je hebt je koning aangeraakt en aangeraakt is zetten.'' Die jongen heeft al veel geleerd, die komt er wel. Er komt een sterke schaker langs op de school. Hij is een stuk sterker dan de vaste leraar en hij zal als gastdocent een les geven aan de sectie U9. ,,Wat zal ik doen?'', vraagt hij. De leraar zegt dat het hem aardig lijkt als de gastdocent eerst een simultaantje geeft en dan de Traxlervariant toelicht.

De Traxlervariant maar liefst, daar keek ik wel van op. Eerst lees je over kinderen van de U8 die nog niet eens weten wat schaakmat betekent en bij de U9, waar de leeftijdsgrens maar een jaar hoger is, moeten ze al een van de ingewikkeldste varianten uit de openingstheorie instuderen.

Maar zo ligt het natuurlijk niet. Die jongen die niet wist wat schaakmat was zal misschien nooit aan de finesses van de Traxlervariant toekomen, maar in een tijd dat twaalfjarige kinderen grootmeester kunnen worden, moeten er ook in Engeland negenjarigen zijn die al heel geschoold zijn.

Ik herinnerde me hoe dol ik als jong schakertje zelf was op scherpe openingsvarianten die me eigenlijk boven de pet gingen, maar waar veel theorie over was. Een makkelijke overwinning behalen door iets wat je net in een boekje hebt gelezen, dat is een ideaal van bijna alle jonge schakertjes. Ervaren schakers zijn er overigens ook niet vies van, alleen gaat het dan niet meer zo makkelijk, want hun tegenstanders kennen de boeken.

Om een indruk te geven van de complicaties die over de negenjarigen werden uitgestort is hier een oude partij met de Traxlervariant.

Wit Koerkin-zwart Estrin, Sovjet-Unie 1966

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Pg8-f6 4. Pf3-g5 Lf8-c5 Dit is de Traxlervariant, die op hoog niveau weinig meer voorkomt, omdat men vindt dat wit na 5. Lxf7+ beter staat. De laatste partij tussen topspelers die ik ermee ken is Anand-Beljavski, Linares 1991. Wit kwam gewonnen te staan, maar blunderde op het laatst een stuk weg. 5. Pg5xf7 Lc5xf2+ 6. Ke1-f1 Ook heel ingewikkeld en waarschijnlijk ook niet goed voor wit is 6. Kxf2 Pxe4+. 6...Dd8-e7 7. Pf7xh8 d7-d5 8. e4xd5 Pc6-d4 Een stelling met vele mogelijkheden, maar volgens de moderne geleerden is het hier al mis met wit, ook na de beste zet 9. d6. 9. h2-h3 Lf2-g3 10. c2-c3 Pd4-f5 11. Dd1-a4+ Lc8-d7 12. Lc4-b5 De7-c5 13. Lb5xd7+ Pf6xd7 14. Kf1-e2 Dc5xd5 15. Th1-g1 e5-e4 16. d2-d4 e4xd3+ 17. Ke2-d1 Lg3-f2 18. Tg1-f1 Dd5xg2 19. Tf1xf2 Dg2-g1+ 20. Kd1-d2 Dg1xf2+ 21. Kd2xd3 0-0-0 22. Da4-f4 Pd7-e5+ 23. Kd3-e4 Pf5-g3+ 24. Ke4xe5 Df2-c5+ 25. Ke5-e6 Dc5-d5+ Wit gaf op.

MmldMmMB

agaMmMag

MmMmLmMm

mMmkmMmM

MmMmMEMm

mMAMmMbG

GAMmMmMm

DHCMmMmM