MAKAKEN BEREIDEN ZICH MENTAAL VOOR OP KOMENDE TAAK

Dieren kunnen zich mentaal voorbereiden op het uitvoeren van een aangekondigde taak, zo is bekend uit allerlei experimenten. Tot nu toe ging het daarbij om concrete taken, zoals het op bepaalde manieren voedsel kunnen gaan zoeken. Nu blijkt dat makaken nu ook bij zeer abstracte taken voorbereidingstijd goed gebruiken. De specifieke taak hebben zij daarbij alvast in het hoofd.

Dat melden onderzoekers Gijsbert Stoet en Larry Snyder van de afdeling Anatomie en Neurobiologie van de Washington University School of Medicine. Zij leerden resusapen (Macaca mulatta) verschillende complexe herkenningstaken, die zij de dieren vervolgens afwisselend voorschotelden. Naarmate de apen een langere voorbereidingstijd kregen presteerden zij beter (Animal Cognition 2003, 6).

Onderzoek met gevarieerde herkenningstaken wordt ook gedaan bij mensen. Bijvoorbeeld: proefpersonen kunnen de instructie krijgen, hun rechterhand op te steken als ze op een scherm een oneven getal te zien krijgen. Maar tegelijkertijd kan je iemand een taak leren waarbij de rechterhand moet worden opgestoken bij het zien van een woord dat begint met de letter `T', en in andere gevallen de linkerhand. Als van tevoren wordt aangegeven, welke taak zal volgen, een met cijfer of met een woord, presteren mensen sneller en beter naarmate het daarop volgende interval langer is. Ook al weet men het juiste antwoord nog niet, men weet alvast welk soort antwoord verwacht wordt en dat helpt.

De apen kregen te maken met een andere `paradigmawisseling': met figuren en kleuren. De dieren konden door of links of rechts een knop in te drukken een gewenste opdracht uitvoeren. Een taak was het bepalen of de lijnen van de figuur groen of rood waren, een ander het beantwoorden van de vraag of de omgeving van een figuur lichter of donkerder was dan het vlak erbinnen. Een ander takenstelsel behelsde het ofwel antwoord te geven over de kleur van een lijn of over zijn positie horizontaal of verticaal.

Bij elke proef werden de individuele dieren door kleurcodes op het scherm eerst op de hoogte gesteld over welk van de keuzeschema's gebruikt zou worden, bijvoorbeeld `rood of groen' of `lichter of donkerder'. Die aanwijzing kregen ze 160 milliseconden te zien. En daarop volgde een korte pauze van 10 ms (kort uitstel) of een lange van 230 ms; in de wereld van de neurobiologie een reëel verschil. Vervolgens moesten ze links ofwel rechts op een knop drukken wilden ze met een juist antwoord een beloning opstrijken.

Naarmate dat uitstel langer was presteerden de apen sneller en correcter. Gemiddeld reageerden de dieren bij een langere voorbereiding zo'n veertig ms sneller, en vooral ook met een lager percentage foute antwoorden: 3,4 procent plaats van 11,2 procent met dus grofweg slechts eenderde van de bij korte voorbereiding gemaakte fouten.

Het voordeel van de langere voorbereiding was niet voor alle uiteenlopende taken even sterk. Daaraan hechten de auteurs veel waarde. Juist dat maakt immers duidelijk dat een langere voorbereiding niet zo maar in het algemeen voordelig is, maar gebruikt wordt voor de `concentratie' op een specifieke taak met afhankelijk van de moeilijkheidsgraad een andere winst door langere voorbereiding. Over het precieze mechanisme van die voorbereiding bewust denkend? laten de auteurs zich wijselijk nog niet uit. In een vervolgonderzoek willen zij de locatie van hersenactiviteit bij taakgerichte resusapen bepalen.