Huiswerk met muziek

Huiswerk maken met de radio aan. Sinds er muziek uit de radio komt, driekwart eeuw ongeveer, maken de kinderen hun huiswerk met muziek. Ook driekwart eeuw waarschuwen de ouders hun kinderen dat ze het op die manier nooit ver zullen brengen. Je kunt nu wel van sommige grote mensen vermoeden dat ze destijds, bij het huiswerk maken, meer dan andere grote mensen naar de radio hebben geluisterd. Maar in het algemeen is het meegevallen. Daarna, ook alweer meer dan een kwart eeuw, gingen de kinderen hun huiswerk maken terwijl ze televisie keken. Batman, Fabeltjeskrant, Floris. De vrouwen en mannen uit die generatie staan nu aan het roer. Heeft de manier waarop ze hun huiswerk deden, sporen nagelaten? Ik denk: ja. Hun generatiegenoten en de jongeren merken daar vanzelfsprekend niets van.

Hoeveel dingen kan een mens tegelijk doen zonder dat de bezigheden in simultaangang elkaar onderling benadelen? Wat je op de fiets of achter het stuur van een auto kunt doen valt praktisch niet op te sommen. Op een of andere manier slagen, volgens je wensen, je hersenen erin al die acties te rangeren, te integreren. Maar de mens wil meer. Dan komt de wetgever. Hij verbiedt het mobiel bellen, tenzij `handvrij'. Hier zijn we aan een grens gekomen. Als we die overschrijden, moeten we tegen onszelf worden beschermd.

In principe is er geen verschil tussen naar de radio luisteren terwijl je huiswerk maakt, en met één hand mobiel bellen terwijl je met de andere aan het stuur zit van een auto die je met je rechtervoet 27,78 meter per seconde laat rijden. Immers, twee informatiestromen richten zich op verschillende zintuigen, respectievelijk gehoor en gezicht. Tot op zekere hoogte valt die toevoer zonder ongelukken te regelen.

Het echte probleem begint zich af te tekenen als meer stromen zich op één zintuig richten. Maar zelfs dan hoeft nog geen verwarring te ontstaan. In een vergadering luister je met het ene oor naar de voorzitter, met het andere naar degene die naast je zit en fluisterend commentaar geeft. Je hersens selecteren, verdelen je aandacht tussen spreker en fluisteraar. Daarachter strekt zich het grote gehoorveld uit, met geluiden van stromende regen, banden op nat asfalt, het gegier van de storm, een huilend kind. Dat zijn de coulissen waarmee je in eerste aanleg niets te maken hebt. In de directe praktijk doen je twee oren alles samen. Met je ogen is het niet anders gesteld. Je hebt een breed blikveld en een beperkt waarop je je concentreert. Achter het stuur let je op de weg, maar steekt er onverhoeds iemand over dan trap je dankzij het feit dat je de marges ook ziet, op de rem.

Dan komt de volgende fase. Meer informatiebronnen doen gelijktijdig een beroep op de concentratie. Je twee kinderen komen op hetzelfde ogenblik huilend thuis, de ene door de voordeur, de andere door de achterdeur, terwijl je boven je hoofd een zware plof hoort. Of wat algemener: je wilt weten hoe je voetbalclub gespeeld heeft, wat de beurs met je aandelen heeft gedaan en wat er in Irak is gebeurd. Dat kan. Zet CNN of BBC World aan, en je ziet de laatste moord en doodslag met lijken en ruïnes, luistert naar de toelichting, terwijl je scherp in de gaten houdt wat de sportsbar of een andere newsbar te melden heeft. Een bar is een tekstlint dat onderin het beeld langzaam voorbij trekt, ongeveer als een lichtkrant.

Daar zit je voor je televisie, als een ezel te kijken, tegelijkertijd kiezend en niet kiezend tussen hooi, water en nog iets wat een ezel lekker vindt. De shock and awe zijn in volle gang, en met een half oog zie je dat dit de beurskoersen geen kwaad doet, maar je krijgt de pest in omdat je met je andere halve oog nog vaag hebt gezien dat Ajax heeft verloren, of juist niet, maar in ieder geval niet gelijkgespeeld. Ja, als je het zeker had willen weten, had je maar niet met één half oog maar met twee hele moeten kijken, niet naar de sportsbar maar naar het speciale sportprogramma. Maar je wilt de rest ook zien. Conclusie: als je alles tegelijk wilt zien, kom je minder te weten, of: word je van alles een half- of kwartweter.

CNN heeft zijn Europese publiek nog gespaard. In Amerika is op belangrijke uren het grote beeld boven het bewegende lint ook nog in tweeën gedeeld, en als de toestand in de wereld erom vraagt, laten ze twee linten lopen. In zijn beurs- en econonomieprogramma doet NBC het ook. In Nederland (wordt me verteld) heeft RTL5 een schuchter begin gemaakt. In sommige nieuwsprogramma's op de radio worden de berichten voorgelezen met op de achtergrond een ritmisch geroffel en gerammel. Nooit zal ik proberen de gang van de geschiedenis een wending te geven, maar ik kan wel bekendmaken dat ik weet waar het heen gaat. Naar meer info met begeleiding, simultaan toegediend.

De Duitse fenomenoloog Philip Lersch sprak van de Antrieb des Nicht-genug-Kriegen-könnens. Dat is de beste kenschets. Eerst gold het alleen de maag. De hamburger ontwikkelde zich tot de cheeseburger, tot de BigMac, tot een berg voedsel die in sommige Afrikaanse landen een weekmaaltijd is, en die in de westelijke wereld de algemene vervetting heeft veroorzaakt. Mutatis mutandis zien we hetzelfde met de hersenen gebeuren. En dan heb ik het nog niet over het dagelijks trommelvuur van e-mails en gedrukte wezenloosheid waardoor de informatiemaatschappij zich tot prullenbakmaatschappij ontwikkelt. De hand die het papier boven de prullenbak loslaat, de vinger die op de toets delete tikt, dat zijn vormen van natuurlijk verweer. Het knopje mute op de afstandsbediening waarop je drukt bij weerzinwekkende reclame, idem. Tegen simultaan-info bestaat nog niets. Een gordijntje om de onderkant van het beeld mee te bedekken. Dat ga ik uitvinden.