Het CDA bleef lang dwars liggen

Het kabinet rondde gisteren de besprekingen over de Miljoenennota 2004 af. De komende vijf jaar staan in het teken van de grootste bezuinigingsoperatie ooit.

Met een totaal beslag van 17 miljard euro maakt Nederland zich de komende vier jaar op voor de grootste bezuinigingsoperatie ooit. Het pakket aan maatregelen komt uit op 3,4 procent van het bruto binnenlands product, zowel in procenten als in absolute cijfers meer dan de grootste bezuinigingsoperatie tot nu toe, de Tussenbalans van Lubbers II. Als ook de maatregelen van het kabinet Balkenende I daarbij worden opgeteld, komt de teller op 21 miljard euro in vijf jaar tijd.

Gisteren bereikten de ministers van het tweede kabinet Balkenende overeenstemming over de miljoenennota 2004. Volgend jaar alleen al worden de lasten met bijna 1,5 miljard euro verzwaard en wordt er voor 5,8 miljard bezuinigd. Allemaal maatregelen die volgens premier Balkenende ,,pijnlijk, maar noodzakelijk en evenwichtig'' zijn. En, zo stelde de premier gisteren na afloop van de ministerraad, dankzij de maatregelen zou Nederland beter in staat moeten zijn weer aan te haken bij de internationale trend als de economie weer aantrekt.

Vorige week al bereikten de belangrijkste ministers (Balkenende, Zalm, De Geus en Brinkhorst) in de zogenoemde vierhoek een akkoord over aanvullende maatregelen ter grootte van bijna vier miljard euro voor 2004. De ministerraad ging daar vorige week vrijdag betrekkelijk snel mee akkoord. Zalm had hoog ingezet (vijf miljard) om te voorkomen dat Nederland de komende jaren in botsing zou komen met de Europese begrotingsregels. Het tekort moest en zou van hem in 2007 teruggebracht moeten zijn naar maximaal 0,5 procent van het bruto binnenlands product. Dat is gelukt.

Alhoewel het CDA tot voor kort nog streefde naar een begrotingsevenwicht in 2007, mocht het van de Christen Democraten nu allemaal best wat minder, zo melden bronnen binnen die partij desgevraagd. De partij maakt zich de laatste tijd zorgen over haar sociale imago. ,,De hele tekortdoelstelling voor 2007 was voor ons al van minder groot belang. Wij wilden alleen het tekort voor 2004 onder de afgesproken 2,5 procent houden'', aldus een ingewijde, verwijzend naar de afspraak hierover in het regeerakkoord.

Vooral toen Zalm de door hemzelf heilig verklaarde Zalm-norm overboord zette om aan de Brusselse begrotingsregels tegemoet te komen (hij wilde inkomstentegenvallers compenseren met bezuinigingen op uitgaven), gingen bij de CDA-bewindslieden de haren écht overeind staan. ,,Als het aan Zalm ligt keren we terug naar de door hem zo verfoeide politiek van tekortgestuurd begroten'', aldus de CDA'er.

Het CDA is dan ook niet van plan bij eventuele verdere tegenvallers, die komend voorjaar verwerkt zouden moeten worden, opnieuw te snijden in de begrotingen. ,,Tegenvallers in de belastingen, die nu gecompenseerd moesten worden door extra te bezuinigen, gaan we niet meer opvangen. Dat hoort bij het systeem van de Zalm-norm'', aldus een ingewijde.

Deze week stond in het teken van de behandeling van de verschillende vakbegrotingen. Waar de vaart er de eerste dagen lekker inzat, stagneerde het proces toen de zorgbegroting woensdag ter sprake kwam. Ambtenaren op Financiën verbaasden zich over de felheid waarmee het oorspronkelijke pakket van minister Hoogervorst (Volksgezondheid) onder vuur werd genomen in de raad. ,,We dachten echt dat dat er zo doorheen zou komen'', zegt een ingewijde.

Zalms partijgenoot Hoogervorst had volgens betrokkenen ,,echt zijn best gedaan'' en was met een bedrag van 2,1 miljard euro aan bezuinigingen op de proppen gekomen. Daarin zaten zowel afspraken verwerkt uit de kabinetten Kok II en Balkenende I, als de verwachte uitgavenoverschrijding voor de zorg voor de komende jaren. Om tot dat bedrag te komen had Hoogervorst echter een aantal zeer omstreden bezuinigingen op de lijst gezet, die voor veel verzekerden grote inkomensgevolgen zouden hebben.

Tijdens de behandeling van de VWS begroting bleek dat de bewindslieden van CDA en D66 niet zonder slag of stoot akkoord wilden gaan met Hoogervorsts voorstellen. Vooral voor het CDA drukten de bezuiningen en lastenverlichtingen té zwaar op de burger, terwijl de stijgende zorguitgaven ook het gevolg zijn van het inefficiënte zorgsysteem. Het CDA eiste dat hij zou zoeken naar maatregelen die niet eenzijdig bij de burger zouden neerslaan.

Vooral dat laatste punt zorgde voor grote vertragingen. Samen met zijn collega De Geus (Sociale Zaken) moest Hoogervorst een pakket aan maatregelen presenteren dat weliswaar voor iedere burger negatief zou uitpakken, maar dat daarbij zoveel mogelijk de echt kwetsbare groepen in de samenleving (zoals chronisch zieken) zou ontzien. Dat bleek een lastige opgave, zo lastig zelfs dat donderdag de hele dag over de teksten van de rest van de miljoenennota is vergaderd zonder dat de zorgbegroting afgerond was, omdat er nog gerekend werd. Pas vrijdagochtend kwam Hoogervorst met zijn definitieve pakket en konden de besprekingen worden afgerond. Althans, ogenschijnlijk.

De discussies in de raad de afgelopen dagen mogen dan formeel afgesloten zijn, de teksten voor prinsjesdag moesten immers voor 31 augustus naar de Raad van State en naar de drukker gestuurd worden, helemaal afgelopen is de discussie over 2004 nog niet. Mocht onverhoopt (bijvoorbeeld na een doorrekening van het pakket door het Centraal Planbureau) blijken dat de mega-bezuinigingen alsnog te slecht uitpakken voor de kwetsbare groepen in de samenleving, dan behoudt het CDA zich het recht voor alsnog een keihard `lastenplafond voor de burger' in te bouwen, zo melden ingewijden. Zolang de inkt nog niet helemaal is opgedroogd, houdt het gesteggel over de begroting dus aan.