Goede aanklager is niet per se ook goede manager

Carla Del Ponte is aanklager uit passie, maar leidinggeven kan ze niet.Daarom raakt de hoofdaanklager van de VN de helft van haar baan kwijt.

De Veiligheidsraad heeft deze week het verzoek van secretaris-generaal Kofi Annan gehonoreerd om Del Ponte te vervangen als hoofdaanklager van het Rwanda-tribunaal in Tanzania. Ze blijft de komende vier jaar wel aanklager van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag.

,,Mevrouw Del Ponte is een gedreven jager op criminelen, maar geen groot manager'', zegt Jack Collins, een van haar medewerkers bij het Rwanda-tribunaal in Arusha, Tanzania, door de telefoon. Volgens hem wil Annan dat de twee tribunalen andere prioriteiten stellen nu zij eind volgend jaar hun onderzoeken moeten hebben afgerond. In 2008 moeten de rechtszaken zijn afgehandeld, en in 2010 moeten de zaken in hoger beroep zijn afgerond.

Collins verwijst naar de brief die Annan in juli naar de Veiligheidsraad stuurde. De secretaris-generaal vindt het ,,essentieel – in het belang van de efficiency en uitvoerbaarheid – dat elk tribunaal zijn eigen aanklager heeft die al zijn aandacht kan geven aan de organisatie, supervisie, management en uitvoering van nog lopende onderzoeken en gerechtelijke vervolgingen voor dat tribunaal''.

Een collega van Collins, die anoniem wil blijven, zegt dat ,,de honger naar gerechtigheid bij Del Ponte'' niet te stillen is – ze wil méér onderzoek, bijvoorbeeld naar misdaden begaan door de Tutsi's. Het Rwanda-tribunaal berecht mensen die verdacht worden van deelname aan de genocide van 1994, toen Hutu's naar schatting 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's vermoordden. Nadat de Tutsi's de macht hadden gegrepen, zouden er nog enkele tienduizenden Hutu's zijn vermoord. Tutsi's zouden ook verantwoordelijk zijn voor de dood van zo'n 200.000 Hutu-vluchtelingen in Kongo in 1996 en 1997. Del Ponte zou deze zaak graag willen onderzoeken en ze heeft daar ook met Annan over gesproken, maar het mandaat van het tribunaal beperkt zich tot 1994.

De regering in Kigali, Rwanda, weigert mee te werken aan onderzoeken naar misdaden begaan door Tutsi's, en Kigali heeft officieel bij Annan aangegeven dat de regering de betrokkenheid van Del Ponte in twijfel trekt. De hoofd-aanklager zou het Joegoslavië-tribunaal belangrijker vinden. Minister van Buitenlandse Zaken Charles Murigande herhaalde deze week dat ,,er geen tranen vloeien als de Veiligheidsraad het mandaat van del Ponte niet verlengt''. Del Ponte wordt opgevolgd door de Gambiaan Hassan Bucabar Jallow. Tot nu toe werkte hij als rechter bij het VN-tribunaal in Sierra Leone en hij maakte eerder een goede kans plaatsvervangend hoofdaanklager te worden bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Vooral in Arusha bleek dat Del Ponte managementcapaciteiten mist. Rechtszaken liepen vertragingen op door de inefficiënte werkwijze van het bureau van de aanklagers. In Den Haag, bij het Joegoslavië-tribunaal, was dat minder duidelijk. Maar dat komt, volgens medewerkers van het tribunaal, omdat haar plaatsvervanger Graham Blewitt wél kan leidinggeven. Hij was erbij vanaf de oprichting, in 1993, en hij was het die het bureau van de aanklagers heeft opgezet en georganiseerd. Medewerkers zien dat het hem moeite kost om ook onder Del Ponte te functioneren zoals hij gewend is, maar tot nu toe probeert hij de zaken op orde te houden.

Toch wordt er gemord door de medewerkers. Het proces tegen de Joegoslavische ex-president Slobodan Miloševic zou, zeggen ze, veel beter worden gevoerd als de leiding strakker was geweest. Nu wordt er vaak geïmproviseerd. Ook in Den Haag wordt gezegd dat de kracht van Del Ponte ligt ,,bij de jacht, en niet bij het management in de rechtszaal''.