Een vals diploma heb je zo

Door de internationalisering van het hoger onderwijs komen er meer valse diploma's in omloop. De kwaliteit wordt steeds beter.

,,Vervalsen van diploma's is geen kunst aan'', zegt Gerd Hoffmann, directeur/eigenaar van Hoffmann Bedrijfsrecherche in Almere. ,,Iedereen drukt maar wat, en de overheid vindt het best.'' Zijn bedrijf (motto: `Wij brengen aan het licht wat het daglicht niet verdraagt') vaart er wel bij. Marktleider Hoffmann doet onderzoek naar alle mogelijke vormen van interne fraude, met name in het bedrijfsleven. Een van de activiteiten is `pre-employment screening', waarbij bedrijven het cv, inclusief diploma, van een sollicitant laten verifiëren. Hoffmann denkt dat het vervalsen van diploma's toeneemt, maar in de jaarlijkse statistiek die zijn bedrijf publiceert wordt het niet als apart misdrijf geregistreerd.

Vorige week kondigde staatssecretaris Nijs (Onderwijs) aan dat zij een `diplomabank' wil instellen, waar alle binnen- en buitenlandse diploma's voor het hoger onderwijs worden geregistreerd. Binnenkort komt de Informatie Beheergroep Groningen (IBG) met een concreet voorstel voor zo'n centrale instantie. Werkgevers die twijfelen aan het diploma van een sollicitant kunnen de echtheid dan eenvoudig verifiëren. Nijs antwoordde op vragen van D66-Kamerlid Lambrechts, die reageerde op mediaberichten in mei van dit jaar. En die berichten verschenen een dag nadat de jaarlijkse statistiek van Hoffmann Bedrijfsrecherche werd gepubliceerd.

Niemand weet of er sprake is van een toenemend aantal vervalsingen. Daarvan bestaat geen registratie, laat staan van het veel groter aantal voorgewende diploma's (bluffers). Waarschijnlijk is het wél, gezien de internationalisering van het hoger onderwijs. De invoering van de bachelor/master-structuur brengt met zich mee dat buitenlandse studenten een deel van hun studie in Nederland volgen, en omgekeerd. Nijs waarschuwt dat ,,het in omloop zijn van valse diploma's het goede imago van het Nederlandse onderwijs kan schaden'', maar het risico van valse buitenlandse diploma's in Nederland lijkt groter dan andersom.

Drie instellingen verifiëren buitenlandse diploma's, en bekijken wat zo'n diploma waard is binnen het Nederlandse onderwijssysteem. Verreweg de grootste controleur is Nuffic, de organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs, met 7.000 waarderingen per jaar. Dirk Haaksman is adjunct hoofd van de afdeling diplomawaardering en -certificering. Hij constateert dat de aandacht voor valse diploma's toeneemt, maar weet niet of het verschijnsel zelf ook toeneemt.

Haaksman: ,,Op die 7.000 diploma's per jaar laten we 15 tot 30 mensen hierheen komen omdat we twijfels hebben, en daarvan blijkt uiteindelijk de helft te frauderen. Dat aantal is constant. We hebben het beleid sinds vorig jaar aangescherpt, maar dat is vooral om aan het ministerie van OC&W te laten zien dat we het probleem serieus nemen. We weten zeker dat er een probleem is, we weten alleen niet hoe groot het is.''

De aanscherping van het beleid houdt in dat een dossier pas in behandeling wordt genomen als het volledig is, en dat er originelen worden gevraagd in plaats van kopieën. Nuffic heeft een omvangrijke database met diploma's uit de hele wereld, en onderhoudt goede contacten met buitenlandse onderwijsministeries. ,,We hebben onze betrouwbare routes. Voor middelbare schooldiploma's uit West-Afrika kunnen we bijvoorbeeld terecht bij een kantoor in Londen, werkt prima.''

Haaksman wil niet zeggen wat de risicolanden zijn. En hoeveel Nederlandse diploma's komen er jaarlijks voorbij? ,,Dat is een of twee keer gebeurd in de 20 jaar dat ik hier werk. Als een buitenlandse instelling het niet vertrouwt, is dat meestal omdat een Nederlandse hogeschool z'n naam heeft veranderd.''

Ook bij de IBG, die onder meer Nederlandse onderwijsbevoegdheid kan toekennen aan buitenlanders, is het beleid aangescherpt. Sinds mei 2001 zijn 108 buitenlandse diploma's afgewezen. Niet omdat er actief wordt gespeurd naar fraude, zegt een woordvoerder, maar omdat er sinds die maand geen kopieën meer worden geaccepteerd en men vaker naar de `zendende' onderwijsinstelling informeert bij de ambassade van het betreffende land. Omdat er geen oudere cijfers voorhanden zijn, is ook hier niet te zeggen of er sprake is van toename. ,,Je kunt wel zeggen dat de vervalsingen steeds beter worden'', zegt de woordvoerder. ,,Af en toe doen we een beroep op het Forensisch Instituut.''

Wat Nederlandse diploma's betreft valt er nog wel wat te verbeteren, vindt Sdu Uitgevers. Scholen zijn vrij om hun eigen diploma's te drukken, mits ze voldoen aan de voorwaarden die het ministerie van OC&W stelt. Vaak worden de diploma's gedrukt bij een lokale drukkerij. De eisen van OC&W zijn volgens Sdu onvoldoende om vervalsing tegen te gaan.

Uitgever Ricardo van Loenen: ,,Ze willen bijvoorbeeld dat er een `uniek watermerk' op het papier staat. Maar wat is uniek? Zulk papier kun je bij elke boekhandel kopen.'' Daarom komt Sdu per 1 september met basisdiploma's voor onderwijsinstellingen, door scholen eventueel uit te breiden met hun huisstijl. De diploma's zijn voorzien van vijf waardekenmerken die vervalsing moeten tegengaan. In de OC&W-regeling van 21 maart 2001 is sprake van een combinatie van vier waardekenmerken. En, zo schrijft het ministerie aan de scholen: ,,Tevens is het nodig om dat papier zorgvuldig uit handen van onbevoegden te houden.''

Volgens Van Loenen is de beveiliging in het voortgezet onderwijs goed geregeld. ,,Maar bij hogescholen bestaat de beveiliging vaak uit gebruik van een lettertype dat niet standaard in de computerprogramma's zit. Dat lijkt me niet zo adequaat.'' Een woordvoerder van OC&W acht het niet waarschijnlijk dat de overheid de nieuwe Sdu-diploma's zal gaan voorschrijven. ,,Misschien hebben ze zulke waardevolle kenmerken bedacht dat we ze gaan overnemen, maar vooralsnog worden onze voorwaarden als voldoende beschouwd.''