Het vlees van andermans fantasie

In François Ozons nieuwe film `Swimming Pool' speelt Charlotte Rampling een detectiveschrijfster met een writer's block. ,,In deze film mag ik iemand vermoorden.''

Charlotte Rampling is een actrice die het moeite kost te bewijzen dat ze een mens is. Het is of ze alles voor het eerst doet: hoe ze loopt, hoe ze kleren aanheeft, hoe ze kijkt, hoe ze lacht. Ze lijkt er applaus voor te vragen.

In Parijs zit Rampling op een dure hotelkamer, omringd door een bespottelijke hoeveelheid chocolaatjes, koekjes en taartjes. Hoe zou het eruit zien als ze deze zoetigheid op zou eten? Veel kleine hapjes van één bonbon? Of met een snelle armbeweging een petit fourtje verschalken? Alsof het een muis is?

Rampling vergelijkt zichzelf met een dier, en even later, heus, met een kat. Ze houdt alles in de gaten. Nog steeds.

Charlotte Rampling (Sturmer, Engeland, 5 februari 1945) speelde in films van Luchino Visconti, Woody Allen, Bernardo Bertolucci, John Boorman en Sidney Lumet; speelde met Paul Newman, Dirk Bogarde, Sean Connery en Robert Mitchum. Het zijn titels van lang geleden. The Night Porter is uit 1974, Novecento uit 1976, Stardust Memories uit 1980, The Verdict uit 1982. Rampling leek met die films geschiedenis te gaan worden. Zij was een schoonheid die durfde. Ze speelde vaak verknipte of misdadige vrouwen en ging ongewoon seksueel gedrag niet uit de weg. Deze streng opgevoede dochter van een kolonel ging weinig te ver. In Max mon amour (1986), van Nagisa Oshima, is haar minnaar een chimpansee, in D.O.A. (1988) is ze een incestueuze weduwe. In The Night Porter, de film van Liliana Cavani die haar altijd is blijven achtervolgen, speelt ze een concentratiekampslachtoffer dat na de oorlog een sadomasochistische relatie begint met haar vroegere bewaker.

Depressie

Rampling zou haar carrière, begin jaren negentig onderbroken door een zware depressie, hebben uitgezeten met bijrollen in keurige verfilmingen van Dickens of Henry James, als niet een jonge Franse regisseur haar eind jaren negentig had benaderd. Rampling speelde in 2000 de hoofdrol in Sous le sable van François Ozon en doet dat nu weer in diens Swimming Pool.

In Sous le sable was ze een vrouw die niet kan verwerken dat haar man dood is. Het is een formidabele rol. Elke simpele interpretatie ketst af op haar gezicht. Net als bij haar rol in Stardust Memories zijn de close-ups van Rampling onvergetelijk. Haar gezicht zingt luid de blues.

Naar verluidt putte Rampling tijdens het spelen in Sous le sable uit eigen ervaring. Haar twee jaar oudere zusje Sarah pleegde in 1966 zelfmoord, een feit dat ze verzweeg tot na het uitkomen van Swimming Pool. In deze film is Rampling een Engelse schrijfster van detectives, die in het huis van haar uitgever in Zuid-Frankrijk haar writer's block probeert op te heffen. Onverwacht komt ook de jonge dochter van de uitgever naar het huis. In Sous le sable liepen werkelijkheid en fantasie steeds door elkaar. In Swimming Pool, die op het filmfestival van Cannes in première ging, gebeurt dat ook.

De kat gaat er voor zitten.

Is Swimming Pool een lichtere versie van Sous le sable?

,,Deze film is ludieker, zoals de Fransen zeggen. Speelser. In Sous le sable is een vrouw zo in de war van verdriet dat ze een beetje gek wordt en dingen gaat zien die er niet zijn. Ze drinkt bijvoorbeeld koffie met haar overleden echtgenoot. In Swimming Pool gebeuren misschien ook dingen die niet kunnen. Deze film gaat alleen niet over waanzin, maar over kunst.''

Sarah Morton schrijft detectives.

,,Heeft u wel eens iemand willen vermoorden? In deze film mag ik het doen. Swimming Pool probeert te laten zien hoe een schrijver ideeën krijgt, hoe hij de werkelijkheid daarvoor gebruikt. Wat gebeurt er als iemand een verhaal schrijft? Je gebruikt de mensen om je heen, je zuigt ze misschien wel uit. François herkende zich in deze schrijfster. Een regisseur is ook een vampier.''

En een actrice? Hoort die ook bij de vampieren?

,,Je kunt wel doen alsof, maar het is niet zo. Ik geef me uiteindelijk altijd volledig over aan de regisseur. Dat kon ik omdat ik mijn regisseurs altijd zorgvuldig heb gekozen. Ik ga hun wereld binnen en wordt het vlees van hun fantasie.''

Is het moeilijk je zo uit te leveren?

,,Er zijn acteurs die er genoeg van krijgen en zelf gaan regisseren. Maar als je een actrice bent en blijft, zit er niets anders op. De resultaten zijn gewoon beter als je je overgeeft. Als je je altijd verzet, zoals sommige acteurs doen, onderbreek je het creatieve proces. `Ik wil dat niet op deze manier doen', `ik zie mijn personage dat niet zeggen' – het is gezeur.''

Bij het ontstaan van Sous le sable speelde u een ongebruikelijk grote rol. Was dat bij Swimming Pool ook zo?

,,François Ozon en ik hebben weer van begin af aan samengewerkt. François zuigt me op een plezierige manier uit. Er zijn ook verschillen. De hoofdpersoon in Sous le Sable leek erg op mij. Je zou het bijna een autobiografische film kunnen noemen, een film over Charlotte, niet over Marie.''

In Swimming Pool lijkt u eerder tegendraads gecast.

,,Gelukkig maar. Sarah is een zure ouwe heks. Maar het was wel van belang dat ik Engels was. Het was voor mij niet moeilijk om een slecht humeur, verdringing en frigiditeit te spelen. Het contrast tussen de verlangens en de realiteit waar het in de film om draait, wordt door dit personage scherper.''

U bent beroemd om uw schoonheid. Engelse detectiveschrijfsters zijn bijna beroemd om het tegendeel.

,,Ik wilde mezelf nu wel eens toestaan een vrouw te spelen die er nooit over nagedacht heeft of ze er goed uitziet. Het was heerlijk om al die afschuwelijke kleren aan te trekken. We hebben erg gelachen om de smaak van Sarah Morton. Ik heb mijn hele leven met mijn schoonheid geleefd. Zelfs als je er niet over nadenkt, weet je dat je mooi bent. Als je het toch even vergeet, is er altijd wel iemand om je erop te wijzen.''

Privileges

Is uw schoonheid een belangrijk onderdeel van uw acteren?

,, Ja. En van mijn leven. Als je mooi bent, heb je andere privileges. Het begint al bij de geboorte. Als je een mooie baby bent, zal iedereen zich anders tegen je gedragen. Maar je moet voor die privileges wel betalen.''

Hoe?

,,Met schuldgevoel. Mooie mensen weten dat hun schoonheid niet hun verdienste is. Veel mooie mensen hongeren zich dood, doen zichzelf pijn, snijden in zichzelf. Ze denken dat ze gestraft moeten worden.''

Heeft uw schoonheid de keuze van uw rollen beïnvloed?

,,Ik had naar Hollywood kunnen gaan en allerlei bimbo's kunnen spelen. Dat lag voor de hand, ik heb veel aanbiedingen in die richting gekregen. Maar ik heb gezocht naar films die andere sensaties provoceren. Alleen maar mooi zijn leek mij niks.''

U heeft een gezicht waarop vaak weinig valt af te lezen. Het lijkt alsof u speciaal om deze mysterieuze uitstraling wordt gecast. Doet u iets om die te bereiken?

,,Nee. Misschien weet ik gewoon niet wat ik denken moet.''

Kunt u me een detail noemen uit Swimming Pool dat door u bedacht is?

,,Nee.''

Ozon riep bij het schrijven van Sous le Sable de hulp van de schrijfster Emanuelle Bernheim in omdat hij wist niet hoe een vrouw in bepaalde situaties zou reageren.

,,Emmanuelle Bernheim heeft hem nu weer geholpen.''

En u?

,,Ik heb niets bijgedragen behalve het spelen van de rol. Wat toch ook wel een soort bijdrage is.''

Is het moeilijk voor een actrice om zich niet belachelijk te voelen?

,,Ik voel me vaak belachelijk als ik aan het spelen ben. Maar dat zeg ik tegen niemand. Ik houd het voor mezelf. Hoe ouder je bent, hoe moeilijker het eigenlijk wordt. In het begin doe je het gewoon, later word je je steeds bewuster van wat je doet en wat daar allemaal voor nodig is.''

Wat is er voor acteren nodig?

,,Een heleboel geduld en een heleboel moed. Je moet daar naakt durven staan, niet zonder kleren, maar toch naakt.''

In Sous le sable en Swimming Pool bent u ook letterlijk naakt te zien.

,,Je moet je niet schamen. Je moet vertrouwen.''

Ozon vergelijkt uw lichaam direct met dat van uw jonge Franse tegenspeelster Ludivine Sagnier, die de dochter van de uitgever speelt. Zij wordt vaak `de nieuwe Bardot' genoemd.''

,,François is geen lieverdje. Ik ook niet.''

Hoe heeft u zich op deze rol voorbereid?

,,Behalve het script lezen en erover na denken is er eigenlijk niet zoveel dat je kunt doen. Je moet gewoon wachten tot je in actie kunt komen. Bij film is het belangrijkste dat je er bènt, elk keer dat het nodig is. Je moet vaak wachten, maar je moet altijd klaar zijn. Op de set bevind je je meestal in een soort niemandsland. Je wilt wel iets doen maar het kan nog niet, dus moet je allerlei technieken vinden om het vast te houden.''

Geen opleiding

Heeft u van die technieken gebruik gemaakt tijdens de opnames van Swimming Pool?

,,Ik heb nauwelijks een opleiding gehad en ik heb daarom eigenlijk niet zo'n goed ontwikkelde techniek. Ik gebruik mijn instincten. Het is iets dierlijks. Ik merk alles wat er om me heen gebeurt op, als een dier, een kat, die ergens stil lijkt te zitten, maar wel alles in de gaten houdt. Pas dan laat ik me gaan en probeer zo instinctief mogelijk te zijn. Na drie of vier takes is dat wel moeilijk. François is een heel goede regisseur, want hij heeft niet zoveel takes nodig. Sommige regisseurs, mijn god, die gaan maar door, daar kan ik niet meer tegen. Soms hou ik er dan gewoon mee op. Voor Swimming Pool zijn alle scènes ook in de juiste volgorde opgenomen, wat heel zeldzaam is. Het spelen leek daardoor wel wat op het spelen van een lang toneelstuk. Je kon er echt doorheen gaan. Ik denk dat ik nu eindelijk toe ben aan het spelen van een rol op het toneel.''

Weet u terwijl u aan het spelen bent wanneer het goed gaat en wanneer niet?

,,Soms denk je: nu was het geweldig, ik had het echt te pakken. Maar dan werkt het weer niet omdat het bijvoorbeeld te intens was. Je weet nooit precies wat de camera opmerkt, in je ogen en op de rest van je gezicht. De camera is natuurlijk gewoon maar een ding, een stuk gereedschap, maar toch is de werking ervan een mysterie. De camera kan dingen vaststellen waarvan je niet eens wist dat je ze in je had. Soms is het of een acteur echt iets ontfutseld is. Ik heb volgens mij wel eens de ziel van Sean Connery gezien. Ik denk niet dat hij een goed mens is. Maar de camera laat van hem iets heel dieps zien.''

Ozon is de eerste regisseur met wie u meer dan één keer heeft samengewerkt. Gaat u het nog een keer doen?

,,Ik denk dat we samen nog één film moeten maken.''

Heeft hij uw ziel gezien?

...

De kat springt weg.

`Swimming Pool' van François Ozon draait vanaf 18 september in de Nederlandse bioscopen. Charlotte Rampling speelt vanaf 12 september in Parijs in het toneelstuk `Petit crimes conjugaux' van Eric-Emmanuel Schmitt.