Het lot blijft hinderlijk

In de nieuwste verhalenbundel van Nobelprijswinnares Nadine Gordimer, De buit en andere verhalen, zijn keuze en lot vaak direct aan elkaar verbonden. Ook de daden van anderen zijn bepalend voor de toekomst. In het langste verhaal uit de bundel, `Karma', beschrijft Gordimer bijvoorbeeld hoe een vrouw, die door haar politieke daden tijdens de apartheid in haar bewegingsvrijheid werd belemmerd, een succesvolle carrière opbouwt in het nieuwe Zuid-Afrika. De rol van anti-apartheidsstrijders en hun rijzende ster in de nieuwe politiek kwamen bij Gordimer al eerder aan bod. In dit verhaal gaat de vrouw echter tenonder door haar keuze steekpenningen aan te nemen. De buit heeft haar lot bepaald.

`Karma' bestaat uit korte schetsen van verschillende levens; behalve dat van de corrupte anti-apartheidsactiviste, komen ook een zwart jongetje in een huis met namaak-Kaapse gevel, een lesbische advocate, een blank meisje dat als kleurlinge wordt opgevoed en zelfs ongeborenen aan het woord. Die laatsten zijn `slachtoffer' van een abortus, geboren als onvolgroeid tweelingfeutje of achtergebleven als zaadje in een spermabank.

De beslissende rol van het lot is het belangrijkste thema in De buit en andere verhalen. Het wordt zorgvuldig uitgewerkt, en dat is ook meteen een bezwaar: de literaire middelen worden met erg veel nadruk ingezet en de kunstmatige verteller dringt zich aan het verhaal op.

Verschillende perspectieven worden met uiterste nuance naast elkaar gezet, waarbij Gordimer zich constant bewust is van haar machtige rol ten opzichte van de personages. Zo worden de vermoeide ogen van een moeder beschreven: `het licht heeft de holtes niet overdreven, en haar intelligente samengeknepen ogen – hazelnootbruin? groenig? wat doet het er toe – worden vergoddelijkt door de make-up in de stijl van Egyptische beelden.'

Deze zelfbewuste manier van vertellen heeft een reden, want Gordimer wil haar verhaal zo zorgvuldig mogelijk overbrengen. `In niets wat ik schrijf zit zoveel waarheid als in mijn fictie', verklaarde ze in haar dankwoord bij het ontvangen van de Nobelprijs. Wat ze met deze bundel wil vertellen, maakt ze eigenlijk al duidelijk in het korte titelverhaal. Daarin overspoelt een enorme vloedgolf een gebied waarin vele rijkdommen verborgen waren. Wanneer iedereen eropaf gaat om zich tegoed te doen aan de blootgelegde schatten, keert de golf terug. Tussen al die zoekenden bevindt zich één man die aan de verbeelding is ontsproten. Hij graait niet naar alles wat waardevol is, maar is op zoek naar een bepaald voorwerp. De man vindt een spiegel. Die biedt hem een blik op de werkelijkheid, maar daarin ligt tevens zijn noodlot. Het is een van de beter geslaagde verhalen, maar ook dit gaat gebukt gaat onder de symbolische lading die de hele bundel typeert.

Nadine Gordimer: De buit en andere verhalen. Uit het Engels vertaald door Ruth Visser.

Bert Bakker, 246 blz. €18,95