Geen applaus voor knievalletje VS

De VS lijken in Irak een concessie te doen aan de Verenigde Naties, maar zal het genoeg zijn voor de andere landen in de Veiligheidsraad?

Het eerste Amerikaanse knievalletje in Irak lijkt een feit: de Verenigde Staten zijn bereid een door de Verenigde Naties gesteunde multinationale macht te accepteren, zolang die maar onder leiding staat van een Amerikaan. De concessie werd woensdag losjes als ,,één van de ideeën'' de wereld in gebracht door onderminister van Buitenlandse Zaken Armitage, in gesprek met regionale kranten. Ook een supermacht erkent concessies bij voorkeur niet al te luidruchtig. Een woordvoerder van president Bush gaf hier gisteren opnieuw blijk van toen ze sussend zei: ,,Het is één van de vele ideeën die nu de ronde doen, en over geen enkel idee is nog een beslissingen genomen.''

Het feit alleen al dat de regering het idee heeft genoemd, is een knievalletje. De VS overwegen de VN een grotere rol te geven bij het stabiliseren van Irak, zij het nog steeds een bescheiden rol: van het delen van de macht, civiel en militair, is nog geen sprake. Paul Bremer blijft als Amerikaans bestuurder de chef van de bezetting. En de stabiliseringsmacht ,,onder VN-leiding'' valt onder Amerikaans commando.

Maar wie weet hoezeer een deel van de regering-Bush wordt aangedreven door een afkeer van samenwerking met de VN, zoals de havik-ministers op Defensie Rumsfeld en Wolfowitz en vice-president Cheney, weet hoezeer élke concessie aan de VN bij deze `neocons', de neoconservatieven, door merg en been gaat. Rumsfeld heeft zijn weerzin tegen een grotere VN-rol klaarlijkelijk nu enigszins verzacht, na de aanslag op het VN-kantoor in Bagdad vorige week. Die verzachting is noodgedwongen: er schuilt een impliciete erkenning in dat hypermacht Amerika het niet alleen afkan in Irak, wat betreft militaire mankracht en kosten.

De Amerikaanse regering, nog steeds diep verdeeld over een grotere VN-rol, kan het land niet op eigen houtje stabiliseren, zo wordt per dag duidelijker. En zij krijgt geen troepen van andere landen zolang zij de VN in een figurantenrol blijft dringen. Frankrijk, Duitsland, Rusland, India, Pakistan en Turkije eisen al weken eerst een grotere zeggenschap van de VN. En zeker na de aanslag vorige week op het VN-kantoor neemt ook in het Amerikaanse Congres de druk toe om andere landen te betrekken bij het stabiliseren van en het delen van de kosten in Irak.

Het is te vroeg om te zeggen of hier nu sprake is van een tijdelijke toenadering van Bush tot het VN-multilateralisme. Het lijkt voorlopig veeleer een noodsprong. Het is bovendien nog niet duidelijk of de andere landen geïmponeerd zijn door de tekenen van flexibiliteit. Als de beoogde `VN-leiding' voor de VS niet verder gaat dan het goedkeuren van een door Amerika geleide multinationale macht in Irak, en het mandateren van de door Amerika geleide bezetting, zal het vermoedelijk niet genoeg zijn voor andere landen.

In de VN-Veiligheidsraad ging gisteren geen applaus op. Een eventuele nieuwe resolutie zal volgens diplomaten vermoedelijk nog weken onderhandelingen vergen. Zo'n resolutie zal mogelijk pas ter tafel komen als de wereldleiders eind september naar New York komen voor hun jaarlijkse toespraken tot de Algemene Vergadering van de VN.

Voor Frankrijk en andere landen gaat de Amerikaanse concessie nu niet ver genoeg. Samengevat zeggen zij: sneller de macht overdragen aan de Irakezen en meer gezag geven aan de VN over de volle breedte: niet alleen militair, maar ook politiek en economisch.

Meer troepen sturen is geen oplossing, zei Frankrijk gisteren. ,,Welke maatregelen ook genomen worden, ze kunnen niet simpelweg een toename of aanpassing van de huidige bezettingstroepen zijn'', zei minister van Buitenlandse Zaken De Villepin. ,,Dit vergt het optuigen van een werkelijke internationale macht onder een mandaat van de Veiligheidsraad.'' Met name Frankrijk wil dat de VS politieke macht in Irak afstaan. ,,We hebben een echte verandering in de benadering nodig. We moeten de ambiguïteit beëindigen, verantwoordelijkheden overdragen en de Irakezen toestaan zo snel mogelijk de rol te spelen waar ze recht op hebben'', zei De Villepin. Om in Bush' jargon te blijven: Frankrijk wil nu regimewijziging in Irak, van het huidige Amerikaanse regime wel te verstaan.

Vroeg of laat komt de vraag in zicht of de positie van VS-bestuurder Bremer nog te handhaven is, willen de VS echte financiële steun van andere landen krijgen. Bremer zelf schat de benodigde fondsen op tientallen miljarden dollars. Een voor oktober geplande donorconferentie in Madrid moet een deel van die gelden binnenbrengen. Volgende week is er in Brussel een voorbereidende ontmoeting die mogelijk een indicatie zal geven over de vrijgevigheid van andere landen: zullen zij de Amerikaanse bezetting sponsoren? Volgens een Amerikaanse functionaris zou rond de donorconferentie weer een andere resolutie duidelijkheid moeten geven over het bestuur van Irak.

Intussen woedt het debat in de Amerikaanse regering voort. Het Pentagon blijft zich verzetten tegen een grote VN-rol. ,,Rumsfeld en concessies, dat zijn twee verschillende dingen'', zegt een naaste medewerker van Kofi Annan vanuit New York. De Amerikaanse militaire leiders buigen zich de komende dagen over een nieuwe commandostructuur in Irak, waarbij operaties in Bosnië en Somalië mogelijk als voorbeeld dienen. Het door de NAVO geleide en door de VN gesteunde IFOR had in Bosnië een Amerikaanse commandant, namens de VS als grootste troepenleverancier. In Somalië stond een een VN-macht eveneens onder Amerikaanse leiding.

Of zo'n model voor de rest van de wereld genoeg is, moet blijken. Maar vaststaat dat de Amerikaanse regering zich verkeken heeft op de nasleep van de oorlog en nu alsnog de planning, achterstevoren, uitvoert.