`Dit is een unieke operatie en hij mag niet mislukken'

Een regionale missie moet de orde op de Solomon Eilanden herstellen. Gesprek met de Australische Speciale Coördinator Nick Warner.

Het hoofdkwartier van de Regionale Bijstandsmissie voor de Solomon Eilanden (RAMSI) is een hotelletje aan zee. De naam, Iron Bottom Sound, herinnert aan de Tweede Wereldoorlog. Op deze hoogte ligt de zeestraat die de langwerpige groep van 922 eilanden doorsnijdt, bezaaid met wrakken van Japanse en Amerikaanse oorlogsbodems. Rond het hoofdeiland Guadalcanal werden in de jaren 1942-'43 enkele grote zeeslagen geleverd. Vergeleken bij die storm is de Bijstandsmissie een mild tropenbriesje.

In een paviljoen van het hotel houdt RAMSI dagelijks informatiebijeenkomsten. Het zijn knusse sessies, want men is onder elkaar: een handjevol Solomonezen en Australiërs. RAMSI bestaat hoofdzakelijk uit Australische soldaten en politiemannen, aangevuld met collega's uit Nieuw Zeeland, Papoea Nieuw-Guinea, Fiji en Tonga. Die laatsten geven de missie haar regionale karakter dat door de Australiërs zo gekoesterd wordt. De Solomon Eilanden dreigden door etnische conflicten weg te zakken in anarchie. Dat achtte de grote buur een onaanvaardbaar veiligheidsrisico.

Speciale Coördinator van RAMSI is Nick Warner, een Australische diplomaat met een lange staat van dienst. Hij bemiddelde met succes in de rebellie op het eiland Bougainville. Warner is een vriendelijke, goed ogende vijftiger die beseft hoe delicaat zijn missie is: orde op zaken stellen bij het buurland zonder de indruk te wekken dat Australië hier zijn wil oplegt. Hij is verrast door de aandacht uit Europa en wil na de bijeenkomst wel even doorpraten.

U bent de Paul Bremer van de Solomon Eilanden genoemd. Klopt die vergelijking?

,,Nee. Paul Bremer is de bestuurder van Irak en ik ben niet de bestuurder van de Solomon Eilanden. Ik coördineer de drie elementen van de bijstandsmissie: politie, leger en ontwikkelingshulp. Daarbij werk ik hand in hand met de regering van de Solomon Eilanden. Elke stap die we zetten, doen we in nauwe samenspraak met de autoriteiten. Dat gebeurt niet in Irak.''

U moet balanceren op een dunne draad. Is het mogelijk om de feilen van de Solomonese staat te corrigeren zonder inbreuk te doen op zijn soevereiniteit?

,,Ik vind niet dat ik moet balanceren. Wij zijn uitgenodigd door de regering van de Solomon Eilanden na een unanieme uitspraak van het parlement. Alle 49 leden stemden voor. Uit opiniepeilingen blijkt dat 97 procent van de Solomonezen RAMSI toejuicht. Wij zijn hier om de Solomon Eilanden hun soevereiniteit terug te geven. Die is gestolen door criminelen die dit land de laatste drie, vier jaar hebben geterroriseerd en geïntimideerd. Die soevereiniteit dreigde ook teloor te gaan door desintegratie van de staatsinstellingen. Er zijn politici wier optreden niet door de beugel kon. Het politiecorps telt veel goede agenten, maar ook corrupte lieden.''

RAMSI heeft een Australiër aan het hoofd gesteld van de Royal Solomon Island Police en ambtenaren gedetacheerd in departementen als Justitie en Financiën. Tot op zekere hoogte neemt RAMSI dus de teugels van staat over.

,,Wij nemen niks over. Dit is een partnerrelatie. Buren en vrienden van de Solomon Eilanden werken samen met de regering, het parlement, de oppositie en de bevolking hier. Wij zijn hier om hun de teugels terug te geven.''

De Solomonezen zien `de interventie' als een synoniem voor `verlossing'. De verwachtingen zijn hoog gespannen. Maakt dat u niet nerveus?

,,De operatie is buitengewoon succesvol begonnen. We hebben in korte tijd (sinds 24 juli) meer resultaten geboekt dan we tijdens de planningsfase in Canberra voor mogelijk hielden. Maar we moeten nog enkele grote hordes nemen. De periode van wapenamnestie is op 22 augustus afgelopen en intussen zijn 3.355 wapens ingeleverd. Nu gaan we de fase in waarin de politie – indien nodig bijgestaan door militairen – aan de hand van tips van het publiek de resterende wapens moet opsporen en in beslag nemen. Dat is een potentieel gevaarlijke operatie.''

,,De tweede horde, op de middellange termijn, is de hervorming van bureacratische structuren en de economie. Dat vereist moeilijke beslissingen en kan onaangename gevolgen hebben voor ambtenaren, politiemannen en de samenleving als geheel. We zijn hier niet alleen om wet en orde te herstellen, maar om een land te herbouwen. Ik ben zeer ingenomen met wat er in de eerste vijf weken is gebeurd, maar ik ben me er ook van bewust dat de grootste problemen nog voor ons liggen. De Australische regering is echter vastbesloten om RAMSI tot een succes te maken. De operatie is complex, volstrekt uniek in het Stille Oceaangebied en mag niet mislukken. Ook de buurlanden die eraan deelnemen, zijn die mening toegedaan.''

Een serieuze aanpak van de corruptie zou kunnen beteken dat u hoge ambtenaren en misschien ook politici moet ontslaan en vervolgen.

,,Het hangt ervan af wat voor bewijsmateriaal we verzamelen tegen individuen. We hebben mensen aangesteld bij Financiën die de boeken zullen doornemen. Zo komen we te weten wat er met de inkomsten en uitgaven is gebeurd en of er sprake is geweest van fraude. Als dat zo is zullen we stappen zetten.''

Hoe lang gaat RAMSI duren?

,,Moeilijk om precies te zeggen. RAMSI telt drie elementen: politie, leger en versterking van de staat via ontwikkelingshulp. Het leger heeft tot taak de politie te beschermen en logistieke steun te verlenen. Gevechtstroepen zullen niet heel lang nodig zijn, hoogstens enkele maanden. De politie heeft twee taken: herstel van wet en orde en wederopbouw van het politiecorps. Die tweede taak kan een paar jaar vragen, misschien wel langer. Versterking van de staat betekent op korte termijn stabilisering van de begroting en op de lange termijn wederopbouw van het staatsapparaat en fundamentele economische hervormingen. Op den duur zie ik dat langere termijnelement van RAMSI overgaan in bilaterale hulpprogramma's, waarbij ook Nieuw Zeeland, Japan en de EU worden betrokken.''