De koffiegeur waait binnen

Wie weleens onaangenaam getroffen wordt door de stank van grachtenwater of wildplassers, zal zich na het lezen van Handelaar in koffie van David Liss toch nog een gelukkig mens prijzen. In het Amsterdam van 1659, het decor van Liss' historische roman, is het niet alleen de stad die walmt naar dode vis, ook menig karakter neemt het niet zo nauw met bad of gebitsreiniging. Maar tussen die stanksporen van die tijd deed opeens een nieuwe, aangenamere geur zijn intrede: die van koffie. Al werd dat product niet meteen als lekker, laat staan als verslavend ervaren.

Het zeventiende-eeuwse Amsterdam is onderwerp van menige studie geweest. De Amerikaan David Liss vervlecht in Handelaar in koffie zijn onderzoek naar handel en godsdienstvrijheid met het genre van de thriller. De Portugees-joodse handelaar Miguel Lienzo is een klein visje op de Beurs, maar zijn investeringen monden uit in talloze schulden. Hij gaat ten einde raad in zee met een schimmige dame, Geertruid Damhuis, die hem een handel in de vrijwel onbekende koffie voorstelt. De VOC voert de zwarte bessen nog maar mondjesmaat in, terwijl Lienzo en Damhuis inzetten op een Europees monopolie. Lienzo moet om zijn handel op te zetten stiekem te werk gaan en de strijd aanbinden met louche geldschieters annex beurscollega's, schuldeisers en de mahamad, het bestuurscollege van de Portugese joden. Joden mogen geen zaken doen met Nederlanders en zijn aartsvijand Parido, prominent mahamad-lid, zit Lienzo op talloze manieren dwars als hij het niet zo nauw neemt met de joodse voorschriften.

De Amerikaan Liss schreef al eerder een historische thriller over het mechaniek van het kapitalisme en de rol van joden daarin. Zijn roman Windhandel die in 2001 in de Verenigde Staten de Edgar Award kreeg voor het beste misdaaddebuut, speelt zich af in de financiële wereld van het achttiende-eeuwse Londen. En als medewerker aan de Columbia University in New York is Liss bezig met een proefschrift over de opkomst van persoonlijke financiën in achttiende-eeuwse romans. Toch is het precies alle kennis en huiswerk die Handelaar in koffie uit balans brengt. Tweederde van het boek bestaat uit een exposé waarin rustig de tijd wordt genomen om de personages te introduceren, de historische couleur locale te schilderen en het beginnend Amsterdamse beursklimaat te beschrijven. Dan ineens volgen de intriges elkaar in achtbaantempo op en wordt Handelaar in koffie een ware pageturner. Liss introduceert de liefde in het verhaal. Miguel krijgt oog voor Hannah, de zwangere echtgenote van zijn vijandige broer Daniël. Veel diepgang krijgt die liefde echter niet.

De structuur- en de karakterzwakte ten spijt, is Handelaar in koffie een prettig boek. De geschiedschrijving is overtuigend, leerzaam ook, en voor alle beurs- en koffieliefhebbers een aanrader. Wist u bijvoorbeeld in de zeventiende eeuw koffie aangelengd werd met wijn? Of dat je koffiedrab kon drinken in een `allochtone' taveerne aan de buitenstads gelegen Plantage?

David Liss: The Coffee Trader. Abacus, 400 blz. €13,60. Vertaald door Pauline Moody als Handelaar in koffie. Luitingh-Sijthoff, 392 blz. €18,95