Visa probeert de Iraakse markt te veroveren

Al voordat de bommen op Irak vielen was creditcardmaatschappij Visa zich warm aan het draaien om deze grote potentiële markt aan te boren. Voorlopig stuit het bedrijf op de gebrekkige infrastructuur en islamitische bezwaren tegen het betalen van rente. `Het opleggen van rente is als het eten van vuur.'

Toen een Iraakse banneling deze zomer na een kort bezoek aan zijn geboorteland op het punt stond naar de Verenigde Staten terug te keren, bedroeg zijn hotelrekening meer dan 160.000 Iraakse dinar. Maar in plaats van met een vijftien centimeter hoge stapel bankbiljetten te betalen, mompelde hij twee woorden die in Bagdad meer dan tien jaar niet meer waren gehoord: Charge it, zet het op mijn creditcard. De transactie in het Sumerland Hotel vertegenwoordigde slechts een waarde van 100 dollar, maar markeerde een eerste stap van Visa International om creditcards in Irak te introduceren. Daarmee wordt een typisch Amerikaans symbool geïntroduceerd in het land waar in een ver verleden het idee van de kredietverstrekking is geboren.

Hoewel de bezettingsautoriteiten nog steeds moeite hebben om heel Irak van elektriciteit en schoon drinkwater te voorzien, vertrouwt de in San Francisco gevestigde creditcardmaatschappij erop dat Irak zijn financiële diensten zal omhelzen. Het bedrijf is al begin dit jaar zijn commerciële invasie gaan uitstippelen – nog voordat de Verenigde Staten de eerste kruisraket afschoten in de oorlog tegen Irak.

Net als andere Amerikaanse bedrijven kon Visa geen zaken doen in Irak als gevolg van de internationale sancties. Maar zelfs vóór de sancties waren creditcards heel zeldzaam in Irak. Het land is dan ook een van de grootste onaangeboorde kredietmarkten van de wereld. Functionarissen van MasterCard en American Express zeggen dat zij zich ook op de Iraakse markt willen begeven, maar zij gaan langzamer te werk, onder verwijzing naar de gebrekkige veiligheid en infrastructuur.

Hoewel de mogelijkheden enorm lijken, zijn de problemen dat ook. De betrouwbare telefoonverbindingen die nodig voor de machines die de transacties goedkeuren, zijn er nog niet. Winkeliers aarzelen om de vergoeding te betalen die Visa voor het gebruik van een kaart vraagt. En islamitische geestelijken preken dat het maken van woekerwinsten op leningen volgens de Koran een ernstige misdaad is. ,,Het opleggen van rente is als het eten van vuur'', aldus sjeik Mahmoed Wisaya van de Al Gailani-moskee, het grootste religieuze gebouw in Bagdad voor soennitische moslims.

Aan de andere kant van de stad bekijkt de imam van de Moeder Aller Oorlogen-moskee, recent herdoopt in `Moeder Aller Dorpen', een plastic Visa Card, terwijl een tolk hem uitlegt dat je met die kaart goederen kunt kopen waarvoor je later betaalt, samen met een vergoeding en/of een rentebedrag. ,,Volgens de islam is dat verboden'', zegt de imam, Thaer Ibrahim Shammari, die ook les geeft op de Islamitische Universiteit. ,,Iedere lening waarop winst wordt gemaakt, is schadelijk voor de ontvanger van die lening. Dat keur ik niet goed.'' De vader van de imam geeft nog een andere reden waarom Visa voor problemen kan komen te staan in het naoorlogse Irak: ,,Ik zou zelfs de lucht boycotten als die van de Amerikanen was''.

Toch is Visa optimistisch over de vooruitzichten, vooral als het gaat om de dienstverlening aan de duizenden Amerikaanse functionarissen, humanitaire hulpverleners, journalisten en buitenlandse zakenmensen die Irak zijn binnengestroomd om aan de wederopbouw mee te werken. Zij zullen de komende jaren miljoenen uitgeven aan hotels, restaurants en voorzieningen. Visa wil graag een deel van dat betalingsverkeer, dat nu nog voornamelijk in contanten plaatsvindt, naar zich toe trekken.

,,We wisten dat er grote kansen zouden ontstaan na de val van het regime'', zegt Hani Qadi, topman van de Jordaanse divisie van Visa en algemeen manager van de in Amman gevestigde Arab Jordan Investment Bank. Qadi, die tien jaar geleden heeft geholpen bij de introductie van creditcards in Jordanië, meent dat in Irak alle basisvoorwaarden aanwezig zijn. Om te beginnen is het door de instabiliteit en de ontwaarding van de Iraakse dinar riskant grote aankopen te doen. Hoewel Amerikaanse functionarissen van plan zijn in oktober een nieuwe munt te introduceren, zijn op dit moment slechts biljetten van 250 dinar in grote aantallen in omloop. Dat betekent dat een consument die een televisie wil kopen van 800 dollar, meer dan vijfduizend briefjes – een koffer vol – moet meenemen, of in Amerikaanse dollars moet betalen.

Daar komt bij dat Bagdad, ondanks de oorlogsschade en jaren van veronachtzaming, nog steeds kan bogen op een sterke winkelcultuur. ,,In het algemeen geven de Irakezen graag geld uit'', zegt Falah Khudhairy, de eigenaar van het Sumerland Hotel en een manager van de Essalam Investment Bank, Visa's officiële agent in Irak.

Wat de gevoelige godsdienstige bezwaren betreft, zeggen Visa-functionarissen erop te vertrouwen dat ze daaraan tegemoet kunnen komen door hun creditcards iets te veranderen, zoals ze al eerder in Saoedi-Arabië hebben gedaan. In plaats van een creditcard die met rentebetalingen werkt, zal het bedrijf een card promoten met een jaarlijkse vaste vergoeding, waarbij de vorderingen iedere maand volledig moeten worden voldaan, of een `prepaid' card die de uitgaven onmiddellijk van een bankrekening afschrijft. ,,We laten het aan de banken over welke card ze aan hun klanten aanbieden'', aldus Qadi.

Sommige islamitische geestelijken maken zich zorgen dat zelfs als er geen sprake is van rente, een creditcard-economie schadelijk zal zijn voor de Irakezen, omdat zij worden aangemoedigd geld uit te geven dat ze niet hebben. Zij beschuldigen Visa ervan de lokale bevolking te willen uitbuiten. ,,Het bedrijf weet dat de meerderheid van de Irakezen arm is. Zij zullen worden gedwongen leningen bij het bedrijf aan te gaan'', zegt imam Shammari.

Maar de huidige directeur van de Islam Bank – die probeert te opereren in overeenstemming met de islamitische leer – voorspelt dat er een compromis zal worden bereikt zodra Visa de goedkeuring voor zijn producten verkrijgt van islamitische schriftgeleerden. ,,We vinden wel een manier om ons aan te passen aan de islamitische leer'', zegt bankdirecteur Sami Thami, die nu nog moet werken vanuit een kaal kantoor zonder elektriciteit of telefoon, nadat plunderaars de negen filialen van zijn bank leeghaalden. ,,We denken dat dit goed is voor Irak.''

Winkeliers hebben het gevoel tussen twee vuren in te zitten. In zijn elektronicawinkel in Bagdads winkeldistrict Arasat, huurt Bashar Khalad dikwijls bewakingspersoneel in om grote contante transacties te begeleiden. Door de wetteloosheid in Bagdad zijn de veiligheidsproblemen alleen maar toegenomen. ,,Creditcards zouden mij en mijn klanten enorm helpen'', zegt hij. ,,Maar als mijn geestelijk leidsman zegt dat het niet is toegestaan, zou ik mijn vingers er niet aan branden.'' Om de hoek hebben de gebroeders Thaar en Uday Abbass een antiekwinkel. Rijke diplomaten die zich tapijten van 20.000 dollar kunnen veroorloven, blazen de transactie vaak af als blijkt dat ze niet met hun creditcard kunnen betalen. ,,Dat gebeurt voortdurend'', zegt Thaar Abbass. ,,We zouden veel meer kunnen verkopen als we creditcards konden gebruiken.''

Ondanks deze belangstelling komen winkeliers maar mondjesmaat over de brug. Veel winkeliers willen zich pas vastleggen als er betrouwbare telefoonverbindingen zijn. Tot het zover is, zouden zij dure satelliettelefoons moeten gebruiken voor de goedkeuring van de transacties. De afschriften zouden ze per post moeten versturen, wat tot gevolg zou hebben dat ze een week op hun geld zouden moeten wachten.

Niettemin verwacht Visa dat zo'n twintig grote hotels en restaurants in de hoofdstad de creditcard eind dit jaar zullen accepteren. Op dit moment is het Visa-logo slechts zichtbaar bij het Sumerland Hotel, en ook daar vinden volgens de eigenaar nog maar weinig transacties plaats: het hotel is gevuld met VN-medewerkers, die contant worden uitbetaald en er de voorkeur aan geven contant te betalen. ,,Het gebeurt niet van vandaag op morgen'', aldus Visa's Qadi, ,,maar deze herfst zal er echt sprake zijn van exponentiële groei.''

© Washington Post

Vertaling Menno Grootveld.

    • Edmund Sanders