Het regent etages in de Kalverstraat

In een periode van woningnood en een enorm ruimtegebrek doet zich een merkwaardig verschijnsel binnen het stedelijk gebied voor. In de winkelstraten van de historische binnensteden wordt slechts de begane grond benut voor winkelruimte, maar de daarboven gelegen etages met de bestemming wonen, staan vaak al decennialang leeg. Als de bovengelegen verdiepingen al een functie vervullen dan is het als opslagruimte voor minder courante artikelen en lege dozen – zie de Nieuwendijk, de Kalverstraat, het Rokin en de Heiligeweg in Amsterdam of de Spuistraat, de Vlamingstraat, de Venestraat en de Hoogstraat in Den Haag en de Oude Gracht en de Steenweg in Utrecht.

Alleen al in Den Haag en Amsterdam samen betreft het circa 600 etages die niet worden benut voor de bestemming wonen. De Amsterdamse Kalverstraat blijkt zelfs koploper met een niet gering aantal van 170 leegstaande etages.

Maar ook in de historische kernen van veel provinciesteden zoals Breda, 's-Hertogenbosch, Maastricht, Roermond, Venlo, Delft, Gouda, Leiden, Groningen, Leeuwarden, Zwolle, Haarlem, Alkmaar, etc. worden bovengelegen verdiepingen niet bewoond. Achter de door velen zo `geliefde' gotische tuit- en trapgevels en barokke hals- en klokgevels in de historische binnensteden worden al decennialang enkele duizenden wooneenheden dan wel enkele honderdduizenden vierkante meters vloeroppervlak aan de woningvoorraad onttrokken. Bovendien blijken de onderhavige etages vaak slecht beheerd; zelfs vele jaren niet bezocht, waardoor duiven en andere vogels er onderdak vinden. Het gevolg hiervan is, dat achter pittoreske geveltjes slecht onderhouden en vervuilde verdiepingen schuilgaan. Het is ook in het belang van de cultuurhistorische waarde van de onderhavige panden dat in deze leegstand een kentering te weeg wordt gebracht. De overheid moet derhalve wetgeving ontwikkelen, teneinde het concreet invullen van de bestemming wonen voor de onderhavige verdiepingen met dwang te kunnen bewerkstelligen.

Het probleem wordt al langer onderkend, maar als onoplosbaar beschouwd omdat het om particulier bezit gaat. Particuliere eigenaren en beleggers stellen dat de bovenetages niet op een logische wijze zijn te ontsluiten. Toch moet het ontsluiten van bovenetages met een relatief eenvoudige ingreep kunnen. Echter, het gaat (groot-)winkelbedrijven erom zoveel mogelijk vloeroppervlak op de begane grond en een zo groot mogelijke gevel- ofwel etalagepui te realiseren. Bovendien wordt een entreedeur naar een bovenwoning tijdens de winkeltijden als te storend in een winkelstraat ervaren.

Een gunstige bijkomstigheid van de bewoning van de etages in winkelstraten is dat de sociale controle en de belevingswaarde van de publieke ruimten in de binnensteden aanmerkelijk zullen toenemen, met name in de avonduren en 's nachts.

Leo Q. Onderwater is architect.