Veendijk vooral bij regen kwetsbaar

Over de oorzaak van het bezwijken van de kade bij Wilnis zijn de deskundigen het nog niet eens. Zeker is dat een doorbraak bij aanhoudende droogte uiterst zeldzaam is.

. Hoe komt het dat een dijk zomaar kan wegzakken? Zonder hoogwater, zonder langdurige regenval die de dijk verweekt en het boezemwater zeer hoog doet staan. Dr.ir. Stefan van Baars van de TU Delft was een van de eersten die met een verklaring komt. De boezemkade bij Wilnis zou een oude veendijk betreffen. Door de aanhoudende droogte zou hij aan de landzijde zijn uitgedroogd en te weinig massa hebben. Van Baars: ,,Een dijk kun je vergelijken met een glas water. Een vol glas is zwaar, die duw je niet zo makkelijk om. Maar een leeg glas is lichter. Die geeft niet zoveel tegendruk.'

De weggegleden dijk bij Wilnis was inderdaad een klassieke oude veendijk. Deze dijken, waarvan er duizenden kilometers in Nederland zijn, bestaan grotendeels uit veen. Omdat veen zelf weinig gewicht heeft, wordt het dijklichaam breed uitgevoerd waardoor het talud zeer flauw is. Bij uitdroging verliest het dijklichaam veel van zijn gewicht.

Maar was de boezemkade bij Wilnis ook werkelijk uitgedroogd? Het weggegleden deel was een noordhelling waarop de zon niet sterk scheen. Ook zag het gras er niet zeer droog uit, een teken dat het met de droogte wel meeviel. Was het dijklichaam werkelijk zo licht geworden dat weggeschoven kon worden of zelfs omviel? Andere deskundigen hebben vooralsnog twijfels en willen eerst onderzoek voordat ze een verklaring geven.

Het komt overigens slechts zelden voor dat een boezemkade bezwijkt. De laatste keer dat een doorbraak zulke grote gevolgen had, was in 1960 bij Tuindorp-Oostzaan in Amsterdam-Noord. De woonwijk stroomde geheel onder water, veel hoger dan nu in Wilnis. Vijftienhonderd woningen stonden langdurig tot borsthoogte onder water. Maar ook toen vielen geen slachtoffers. Het incident was aanleiding tot de oprichting van de Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen (TAW) bij Rijkswaterstaat.

Ir. Wout de Vries, coördinator van de TAW, zegt dat er in de tussentijd wel enkele incidenten met dijken en boezemkades hebben plaatsgehad, maar geen spectaculaire: ,,Een doorbraak blijft uitzonderlijk.' Zeker is dat het afschuiven van een waterkering door droogte ,,redelijk uniek' genoemd mag worden, aldus De Vries. De TAW zal er heel snel grip op moeten krijgen. De Vries wil vooralsnog geen commentaar leveren op het bezwijken van de boezemkade in Wilnis: ,,Eerst moet toch duidelijk worden waardoor de dijk brak. Ik heb veel theorieën gehoord, aan ideeën mankeert het hier zeker niet, maar belangrijker is wat er werkelijk is gebeurd.'

Ook ir. Erik Janse, directeur funderingstechniek van GeoDelft, vindt het nog te vroeg om een oorzaak aan te wijzen. GeoDelft is een van de vijf grote technologische instituten (GTI's) in Nederland, vergelijkbaar met ECN in Petten. GeoDelft heeft internationaal vooral bekendheid als het gaat om gedrag van slappe grond. Janse: ,,Het ligt allerminst vast dat droogte de oorzaak is van het bezwijken van de dijk in Wilnis.' Andere mogelijkheden van het afglijden van het dijklichaam zijn bijvoorbeeld verzwakking door kabels of recente werkzaamheden. Maar het is volgens hem wel nodig om meer onderzoek te doen naar de stabiliteit van boezemkaden bij droogte: ,,Als we eerlijk zijn, moeten we concluderen dat we nog maar weinig weten over de invloed van langdurige droogte op boezemkaden. Daarom hebben wij de afgelopen week het initiatief genomen onderzoek te starten en metingen uit te voeren aan droge kaden.'

Janse hecht eraan dat er geen sprake van was dat hij de Unie van Waterschappen heeft gewaarschuwd voor instabiele boezemkaden bij droogte, zoals gisteren in het nieuws kwam: ,,Mijn uitspraak was hoogst ongelukkig geknipt. Ik maakte de unie juist attent op een verhoogd risico bij forse regenval na deze droogte.'

Janse gelooft dat juist de komende regenval voor veel boezemkaden wel eens veel schade teweeg kan brengen. ,,De kaden zijn zeer droog, er zijn hier en daar scheuren. Wanneer die plotseling vollopen met water door aanhoudende regenval, zoals we die afgelopen jaren gekend hebben, verwacht ik veel schade.'

Janse wijst erop dat deze droogte uitzonderlijk is. ,,Veel veendijken in Nederland zijn zeer oud, honderden jaren, soms zelfs duizend jaar. Maar zo droog als deze zomer was, kwam zelden voor. Er kunnen dus unieke dingen gebeuren. Dat willen we graag onderzoeken. Maar voorlopig houden we ons eerst bezig met de reparatie van de boezemkade van de Ringvaart. Die is ernstig beschadigd. Je kunt het water niet zomaar weer vol erin zetten. Dat moet geleidelijk gebeuren. We gaan het hele proces volgen met waterspanningsmeters. Zodra de reparatie gebeurd is, willen we onderzoek doen aan de aangrenzende stukken kade om de oorzaak van het bezwijken te achterhalen. Deze gebeurtenis in Wilnis wil niet zeggen dat de boezemkades in de rest van West-Nederland nu als onveilig moeten worden beschouwd.'