Schorpioenen vergiftigen het ANC

De Zuid-Afrikaanse regering spaart niemand bij haar kruistocht tegen de corruptie. Ook zichzelf niet. Een jaar voor de verkiezingen loopt de grote schoonmaak gierend uit de hand.

Tot voor kort was de vice-president van Zuid-Afrika naar Afrikaanse begrippen een fortuinlijk man. Afgelopen november nog schaakte Jacob Zuma, ondanks zijn zestig jaar en bolle buik, voor de prijs van tien koeien zijn vierde vrouw: een prinses uit het buurland Swaziland. De kranten in Zuid-Afrika feliciteerden hem toen nog uitvoerig.

Zuma was net als Nelson Mandela, balancerend tussen de Afrikaanse tradities en de moderne wereld, een echte chief. Een politicus met wellicht het beste curriculum vitae om de derde president te worden van een democratisch Zuid-Afrika.

Dat is niet meer zo. De op één na machtigste man van Zuid-Afrika is in de woorden van commentatoren en oppositieleiders nu ,,aangeschoten wild'' en ,,rijp voor ontslag''.

Zuma zou ruim vijf jaar geleden zijn handen vuil hebben gemaakt bij de grootste wapenorder in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis, waarbij Britse, Zweedse, Duitse en Franse wapenleveranciers miljardencontracten binnensleepten. De hoogste aanklager van het land verdenkt de vice-president ervan twee jaar achtereen 500.000 rand (60.000 euro) te hebben ontvangen van de Franse wapenfabrikant Thomson CSF dat tegenwoordig Thales heet.

De verdachtmakingen tegen Zuma komen uit de koker van een speciale politie-eenheid die zich `de Schorpioenen' noemt. President Mbeki riep deze anticorruptiebrigade vlak na zijn aantreden in 1999 in het leven omdat hij eens en voor altijd wilde afrekenen met het grijpgrage imago van Afrikaanse politici. Witteboordencriminaliteit is volgens Mbeki de vloek van het continent die elke hoop op succes in Afrika in de weg staat. Daarom mocht niemand voor de giftanden van de Schorpioenen worden gespaard, ook Mbeki's eigen Afrikaans Nationaal Congres (ANC) niet.

Sindsdien laat de Zuid-Afrikaanse televisie wekelijks beelden zien van mannen in snelle auto's die deuren intrappen bij grote bedrijven, gemeentehuizen en villa's van hooggeplaatste regeringsfunctionarissen. Het speurwerk van de Schorpioenen leidde tot zware gevangenisstraffen voor de fractievoorzitter van het ANC en voor Winnie Madikizela-Mandela, de ex van de ex-president. De minister van Defensie kreeg een zware boete en de voormalig minister van Transport moest ontslag nemen bij het bedrijf waar hij emplooi gevonden had.

De Schorpioenen zijn zo succesvol dat het ANC zich een jaar voor de verkiezingen achter de oren begint te krabben. Met een tweederde meerderheid in het parlement hoeft de partij zich geen zorgen te maken over moties van wantrouwen tegen haar ministers. Maar sinds de kranten dag in dag uit pagina's vol schrijven over corrupte ANC-politici, vraagt president Mbeki zich hardop af of De Schorpioenen niet beter kunnen worden opgedoekt. Anonieme bronnen hebben inmiddels ook al beschuldigingen gelekt over mogelijke corruptie binnen de speciale politie-eenheid.

De ijver van De Schorpioenen heeft de sfeer binnen de regering flink vergiftigd. De minister van Justitie dreigde het afgelopen weekend met opstappen nadat vice-president Zuma hem ervan beschuldigde zijn politie-inspecteurs niet onder controle te hebben. De Schorpioenen maakten zaterdag bekend ,,op het eerste gezicht'' voldoende bewijsmateriaal te hebben om Zuma voor corruptie te vervolgen. Maar omdat ze niet zeker zijn van succes, gaan ze niet over tot vervolging van de vice-president. ,,In het belang van de jonge democratie.''

Volgens Zuma staat die beoordeling gelijk aan politieke moord. Het woord samenzwering is al gevallen. Ook was sprake van politieke vendetta, ,,geleid door vijandelijke agenten binnen de regering''. Die agenten zouden onder bestuur staan van het hoofd van De Schorpioenen, Bulelani Ngcuka. Ngcuka is niet alleen een trouw ANC-lid. Hij is ook getrouwd met een minister in de Zuid-Afrikaanse regering. En hij is een goede vriend van een andere mogelijke opvolger van president Mbeki: Cyril Ramaphosa.

Ramaphosa heeft sinds 1994 geen actieve rol meer in de Zuid-Afrikaanse politiek, maar werd op het laatste ANC-congres in december wel gekozen tot de op één na populairste man in de ANC top-zestig. Daags voor het congres lekten de eerste beschuldigingen over de omkoping van Zuma naar de pers. Cyril Ramaphosa bood zich vorige week aan als onderhandelaar tussen Zuma en De Schorpioenen. Zuma weigerde. ,,Terecht'', oordeelde The Sunday Times, ,,want als Zuma zich had laten redden door zijn toekomstige opponent, had hij zijn eigen graf gegraven.''

Redding voor Zuma lijkt nu verder weg dan ooit. Zijn financieel adviseur, Schabir Shaik, moest deze week wel voor de rechter verschijnen. De aanklacht tegen Shaik leest als een aanklacht tegen Zuma. Volgens het 64-pagina's tellende document had Zuma samen met Schaik in 1998 een ontmoeting met de vertegenwoordigers van de Franse wapenleverancier Thomson.

Bij die ontmoeting zou Schaik stevige toeleveringscontracten voor zijn bedrijf hebben veilig gesteld. In ruil voor Zuma's hulp betaalde Schaik acht jaar lang de bankschulden van de vice-president, zijn auto, zijn kleren en zelfs het schoolgeld van zijn kinderen. ,,Jacob Zuma profiteerde financieel van Shaiks handel via hun corrupte vrienschap'', zoals de aanklagers zeggen. Ze hadden evengoed Zuma zelf als beklaagde kunnen oproepen.