Sloop dreigt voor Buckminster Fullers koepel

Het is misschien wel de grootste koepel van Nederland maar een lang leven is het Aviodome niet meer gegund. Het luchtvaart- museum verhuist dit najaar en Schiphol heeft de ruimte nodig.

De Aviodome verdwijnt. De Stichting Nationaal Luchtvaart Themapark Aviodrome heeft een sloopvergunning voor het kenmerkende koepelgebouw op Schiphol aangevraagd. De stichting had van Schiphol tot 1 juli 2003 de tijd gekregen om een koper te vinden die het gebouw wilde overnemen en naar elders verplaatsen, maar slaagde hier niet in. De sloopvergunning laat nog enkele weken op zich wachten, maar het museum verwacht dat het gebouw nog dit najaar tegen de vlakte zal gaan.

De Aviodome, waar tot begin dit jaar het gelijknamige luchtvaartmuseum was gevestigd, is een zogenaamde geodetische koepel en dateert uit 1971. Met een spanwijdte van 60 meter is de Aviodome een van de grootste koepels in Nederland, misschien zelfs wel de grootste: de koepel van de gevangenis in Breda heeft bijvoorbeeld een spanwijdte van 56 meter, die van het Pantheon in Rome heeft een doorsnede van 43,3 meter.

De geodetische koepel is het succesrijkste ontwerp van de geniale Amerikaanse ontwerper Richard Buckminster Fuller (1895-1983) die excelleerde in het ontwerpen van lichte constructies. In 1951 kreeg hij er patent voor. Volgens Buckminster Fuller konden zijn geodetische koepels, die zijn opgebouwd uit een groot aantal driehoeken van metaal, hout of een ander materiaal, reusachtige ruimtes overspannen. De naam `geodetisch' verwijst naar driehoeksmeting.

Er zijn niet alleen koepels, maar ook complete bollen volgens het principe gebouwd. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw stelde Buckminster Fuller voor om een groot deel van Manhattan onder een kolossale koepel te plaatsen. In de jaren zestig en zeventig verschenen overal op de wereld, van de Noordpool tot de Zuidpool, geodetische koepels. Ze werden als hangars, opslagplaatsen, musea of woningen. Het bekendste geodetische bouwwerk is het (tijdelijke) bolvormige Amerikaanse paviljoen voor de Wereldtentoonstelling van 1967 in Montreal.

,,De Aviodome was in 1971 de grootste geodetische koepel ter wereld'', aldus Peter van de Noort, directeur van Aviodrome. ,,Het was een standaardontwerp van Buckminster Fuller. Later werden nog enige tientallen geodetische koepels neergezet in Nederland. In Rosmalen staat er nog een met een spanwijdte van 60 meter. Deze wordt nu gebruikt door Toyota.''

De reden dat het luchtvaartmuseum de Aviodome heeft verlaten is dat de koepel niet meer voldoet aan de eisen van het museum. ,,We willen veel meer tentoonstellen dan in de Aviodome past'', zegt Van de Noort. ,,Ook waren de mogelijkheden van het Aviodome beperkt. Als je iets wilde ophangen, kon het niet meer dan 300 kilo wegen en elk vliegtuig weegt meer. Aviodome verhuist daarom naar een nieuw, groter, vleugelvormig gebouw in Lelystad, waar het museum onder de naam Aviodrome komend najaar zal openen.''

Gebreken had het gebouw niet, nadelen wel. ,,Bij mooi weer werd het erg heet in de top van het 24 meter hoge gebouw, terwijl het beneden dan nog erg koel kon zijn'', legt Van de Noort uit. ,,Dat werkte condensvorming in de hand. Maar verder was het nog een uitstekend gebouw.''

Van de Noort heeft met verschillende mogelijke kopers gesproken. ,,Ik noem geen namen'', zegt hij. ,,Maar er was er een bij die de Aviodome wilde kopen. Alleen kon hij de koepel wegens de lange tijd die in Nederland nodig is om een bouwvergunning te krijgen en aan alle bouwprocedures te voldoen, pas over enkele jaren elders herbouwen. Zo lang kon Schiphol niet wachten.''