Scheiding naar ras en klasse is volledig

De etnische segregatie op Amsterdamse scholen is ver gevorderd en valt niet meer terug te draaien. Naast de basisscholen zijn nu ook veel middelbare scholen `wit' of `zwart'.

De segregatie is niet alleen op kleur gebaseerd, maar ook op opleidingsniveau: de allochtone kinderen in Amsterdam hebben over het algemeen laagopgeleide ouders en de witte minderheid heeft hoogopgeleide ouders.

Dit zijn enkele conclusies uit een grootschalig onderzoek naar de segregatie in het Amsterdamse onderwijs, dat is uitgevoerd door het SCO Kohnstamm Instituut in opdracht van de gemeente Amsterdam. Voor het onderzoek, dat morgen wordt gepresenteerd, spraken de onderzoekers met tachtig betrokkenen, veelal schooldirecteuren en beleidsmedewerkers. De onderzoekers stellen dat de zorgen over de gevolgen van segregatie zijn veranderd. In de jaren tachtig ging het om de schoolprestaties van leerlingen op `zwarte' scholen, die nog steeds gemiddeld achterblijven.

Inmiddels gaat het ook om de sociale gevolgen van segregatie. ,,Nu het gevaar dreigt van verstoorde verhoudingen tussen bevolkingsgroepen in veelkleurige steden als Amsterdam is het accent verschoven naar het laatste (meer onderling contact).''

Op 54 van de 201 Amsterdamse basisscholen is contact met autochtone kinderen voor allochtonen onmogelijk omdat autochtonen er totaal ontbreken. Op 127 van de 201 scholen is meer dan 50 procent van de leerlingen allochtoon. Op 30 van de 201 scholen is de populatie bijna helemaal wit. Blijven over ruim veertig scholen die nog gemengd zijn. Als de hoofdstad allochtone leerlingen zou spreiden over de stad, dan zouden álle 201 basisscholen een `zwarte' meerderheid hebben.

Opmerkelijk is dat de segregatie ook bijna is voltooid op middelbare scholen. Eén oorzaak zijn de leerprestaties – de havo's, vwo's en gymnasia worden in Amsterdam vooral bevolkt door witte kinderen en de vmbo's door allochtone kinderen.

Een andere oorzaak zijn sociale keuzes: er bestaan witte scholengemeenschappen, waar ook het vmbo wit is, en zwarte scholengemeenschappen waar ook het vwo zwart is. ,,Over mogelijkheden om het proces te keren is men nogal sceptisch'', schrijven de onderzoekers. Door de goede verbindingen in het openbaar vervoer zijn leerlingen bereid ver te reizen naar de school van hun voorkeur. Bekende gymnasia als het Barlaeus en het Vossius trekken maar twintig procent allochtone leerlingen en dan met name allochtonen met hoogopgeleide ouders.

Een van de weinige manieren om basisschoolpopulaties nog enigszins te mengen, stellen de onderzoekers, is woonwijken te mengen door verschillende soorten huizen te bouwen. ,,Bezwaar daarvan is dat dit (...) alleen op de lange termijn kan werken.''

Het effect is bovendien twijfelachtig omdat, zo blijkt uit het onderzoek, de segregatie op de scholen binnen gemengde wijken nu ook groot is. Elk van de etnisch gemengde stadsdelen heeft scholen die `te zwart' (22) of `te wit' (30) zijn, gezien de gemengde bevolkingssamenstelling van die buurt. Ofwel: witte ouders sturen hun kinderen naar een andere school dan hun zwarte buren.

Dat de segregatie vooral met sociaal milieu van de ouders te maken heeft en niet met kleur, blijkt ook uit het gegeven dat op de ,,extreem witte'' scholen de kinderen van autochtone ouders met een lage opleiding ontbreken.

Scholen in Amsterdam zien niets in dwang om integratie te bevorderen, stellen de onderzoekers. Zo'n maatregel zou dan ook zinloos zijn, is de conclusie.

[Vervolg SEGREGATIE: pagina 6]

SEGREGATIE

Lage opleiding allochtone ouders

[Vervolg van pagina 1]

Bovendien is nergens gebleken dat allochtone kinderen beter presteren als zij eenvoudig tussen autochtone kinderen worden geplaatst.

Belangrijk is volgens de onderzoekers dat zwarte scholen ,,zeer goede'' leerkrachten aantrekken en vasthouden. ,,In de situatie van krapte op de arbeidsmarkt van leraren betekent dit investeren in hogere salarissen, hetzij structureel (met medewerking van de landelijke politiek), hetzij met toeslagen.''

Enkele mechanismen die segregatie bevorderen zijn hoge ouderbijdragen (sommige witte scholen vragen 500 euro per kind per jaar), de voorschool (die allochtone kleuters bindt aan zwarte scholen) en de ambities van hoogopgeleide, witte ouders.

,,De uitstroommogelijkheden aan het einde van de basisschool en de daarbij gevolgde procedure werpen hun schaduw ver vooruit. Sommige witte basisscholen zijn populair, omdat zij gezien worden als vrij zekere leveranciers voor overwegend witte scholen met vwo- en havo-trajecten.''

Verder zijn er twee schooltypen die per definitie `zwart of `wit zijn: islamitische basisscholen respectievelijk algemeen bijzondere scholen.