Rwanda heeft geen spijt van inval Congo

Rwanda blijft zich bemoeien met Congo. President Paul Kagame toont zich onverzettelijk. ,,Wij bieden geen excuses aan.''

De Rwandese president Paul Kagame heeft geen spijt van zijn militaire bemoeienis in Congo. ,,Wij bieden geen excuses aan'', zegt Kagame. ,,Er wordt gesproken over twee tot drie miljoen slachtoffers in Congo als gevolg van onze militaire interventie. Maar de Congolezen stierven al lang voordat wij er binnenvielen. Wij trokken Congo binnen vanwege onze veiligheidsproblemen. Als dat nodig is, doen we dat opnieuw.''

De Rwandese machthebbers tonen weinig vertrouwen in de vorige maand gevormde Congolese coalitieregering van rebellengroepen en medewerkers van president Joseph Kabila. Volgens de onlangs tot vice-voorzitter van de Afrikaanse Unie benoemde minister van Regionale Zaken, Patrick Mazimpaka, zal ,,die regering niet lang standhouden''. ,,Want Kabila levert nog steeds wapens aan de Mai Mai (Congolese opstandelingen) en de Interahamwe (Rwandese milities). De Interahamwe en Mai Mai blijven vechten tegen de gewapende groepen die nu met Kabila in een coalitieregering zitten. Dat toont aan dat er geen enkel vertrouwen bestaat binnen de Congolese regering.''

Net als zijn baas Kagame windt Mazimpaka er geen doekjes om. ,,Iedere Congolees die tegen onze invasies was, heeft gelijk'', zegt hij ruimdenkend. ,,Maar wij hebben altijd iedere druk van buitenaf op ons beleid genegeerd. We hebben daardoor vrienden verloren, zoals de Nederlandse ex-minister Pronk. Maar als de overleving van Rwanda op het spel staat, kunnen we geen compromissen sluiten.''

De grote haat die de Rwandezen over zich afriepen in Congo en de regio, ziet Kagame niet als gevaar. Hij zoekt de oorzaak van de slechte relatie tussen Rwandezen en Congolezen in de koloniale tijd en daarvoor. Toen gingen delen van het Rwandese rijk bij Congo horen.

Rwanda's inmenging sinds 1996 in het grondstofrijke buurland wordt in rapporten van de Verenigde Naties omschreven als een door de staat georganiseerde plundering van Congo. Onder Amerikaanse druk paste Rwanda zijn beleid aan: het trok zijn troepen vorig jaar uit Congo terug. En Kagame stelde drie maanden geleden een onderzoek in naar de beschuldigingen over plunderingen.

Rwanda heeft echter geenszins zijn handen afgetrokken van Congo. Het creëerde er zijn eigen rebellenbeweging, de RCD. Officieel steunt Kagame de nieuwe regering in Kinshasa waaraan de RCD deelneemt. Maar volgens vele waarnemers heeft Rwanda al een plan-B klaarliggen voor als die regering uiteenvalt.

Aanwijzing daarvoor is de oprichting in de afgelopen weken van twee nieuwe gevechtsgroepen in Congo: één in het diamantrijke Kasaï en één in Katanga, waar koper en kobalt worden gewonnen. Over de nieuwe rebellengroep in Kasaï zegt Kagame niets te weten. Van de beweging in Katanga zegt hij de leider Kasese Katoto in Kigali te hebben ontmoet. Katoto werkt volgens Kagame samen met de RCD. De twee nieuwe bewegingen hebben het potentieel de regering in Kinshasa te wurgen als zij er in slagen de ontginning van grondstoffen te blokkeren.

De regering van Paul Kagame heeft bij zijn omstreden politiek in de regio geprofiteerd van het Westerse schuldcomplex over de genocide in 1994. De VN trokken hun troepen uit Rwanda terug toen de genocide begon. Amerika en andere Westerse landen weigerden vervolgens iets te doen aan massamoord op tenminste 800.000 Rwandezen. De Rwandese invasie van Congo in 1996 en de moord op tienduizenden Rwandezen in dat land konden in het Westen rekenen op begrip.

Maar daar kan verandering in komen. ,,Het schuldcomplex van de internationale gemeenschap neemt af'', stelt een buitenlandse waarnemer in Kigali. Na het aftreden eerder dit jaar van de Britse minister van Ontwikkelingssamenwerking Claire Short lijkt een politieke koerswijziging op komst. Ook Kagame's bondgenoot Amerika stelt zich kritischer op. ,,Wij zullen het zeker niet accepteren als Rwanda opnieuw Congo binnenvalt'', waarschuwt een Westerse ambassadeur.