Laatste ontdekkingsreiziger

De Britse ontdekkingsreiziger Sir Wilfred Thesiger is zondag op 93-jarige leeftijd overleden. Hij reisde louter voor het avontuur.

Zijn door ouderdom aangetaste ogen lichtten op. ,,Het is goed dat de Afars bij gevechten nog het geslachtsdeel van de tegenstander afsnijden om hun mannelijkheid te tonen. Er is al zoveel veranderd in de wereld.''

Wilfred Thesiger hunkerde naar het verleden, hij verafschuwde het heden en vreesde de toekomst. De laatste ontdekkingsreiziger werd hij wel genoemd.

Niemand kan Thesiger evenaren. Hij verkende in 1934 het gebied van de nomadische Afars in Ethiopië, trok door de lege vlaktes en over de zandduinen van het Empty Quarter van Arabië in de jaren vijftig, leefde negen jaar bij de Moeras-Arabieren van Irak, dwaalde in de woestijnen van Soedan en Tsjaad en in Afghanistan, Jemen en Koerdisch gebied, en liep in Kenia naar alle uithoeken van het ruwe noorden. Tachtig leeuwen schoot hij in zijn leven. Tot hij halverwege de jaren negentig strandde in Londen, te oud voor de tijd.

Op zijn reizen begon hij kanttekeningen te plaatsen bij wat in de moderne wereld doorgaat voor vooruitgang en ontwikkeling: ,,De ontberingen die bedoeïenen moesten ondergaan in de woestijnen van Arabië bepaalden hun karakter: edelmoedigheid, hardheid en oprechtheid. Hoe moeilijker het leven, hoe zuiverder de persoon.''

In Arabian Sands, een klassieker in de reisliteratuur, beschrijft hij een van die barre tochten eind jaren vijftig door het zand. Hij en zijn bedoeïenen-begeleiders hadden het enkele dagen zonder voedsel en met weinig water moeten stellen. Uiteindelijk slaagden ze er in een haas te vangen. Opgejaagd door hun lege magen babbelden ze de hele dag over hoe ze het beestje zouden gaan bereiden. Bij het vallen van de avond zetten ze de tenten op, nestelden zich om het kampvuur en begonnen met het koken. In verrukking staarden ze naar de borrelende soep van hazenvlees. Juist toen ze een einde wilden maken aan hun folterende honger en besloten te gaan eten, verschenen er vanachter de zandduinen enkele stamgenoten. Gastvrijheid hoort bij woestijnbewoners. God zond deze onverwachte gasten en de soep en het vlees behoorden dus aan hen. Een moorddadig gevoel welde in Thesiger op. Hij slikte en met een vriendelijk gebaar stond zijn groep de karige maaltijd af. Met moeite gedroeg de ontdekkingsreiziger zich naar de omstandigheden.

[Vervolg THESIGER: pagina 4]

THESIGER

Reizen voor het avontuur

[Vervolg van pagina 1]

Thesiger verlangde naar de onschuld van de wereld. Zijn gezicht kreeg een melancholieke uitdrukking wanneer hij vertelde hoe hij met de bedoeïenen maanden door woestijnen trok.

,,Later zou ik hieraan mijn diepe afkeer ontlenen van Westerse vernieuwingen in andere landen en van de kleurloze uniformiteit van de moderne wereld.''

In 1930 woonde hij de kroning bij van Ras Tafari, die keizer Haile Selassie ging heten, volgens Thesiger ,,een van de grootste staatslieden van de twintigste eeuw''. De keizer verleende hem toestemming voor zijn eerste grote expeditie. De 23-jarige Thesiger vertrok naar het woongebied van de Afar, waar hij de loop van de rivier de Awash in kaart bracht. Dit bleek het begin van een leven van reizen, per kameel, te paard of te voet, maar nooit in een auto. ,,Ik had de aantrekkingskracht van het onbekende gevoeld, de dwang om te gaan waar anderen niet waren geweest.''

Thesiger zocht ontbering en gevaar. ,,Ik denk dat het verlangen hiernaar in bijna ieder mens leeft'', vertelde hij. ,,Als de expedities voorbij waren, voelde ik me in mijn huis gevangen.''

Thesiger woonde tot enkele jaren geleden nooit lang in zijn flat in London. Hij was er slechts op doortocht naar een nieuwe reis. Ongehuwd en kinderloos sleet hij er zijn dagen in eenzaamheid. Aan The life of my choice, zoals hij zijn autobiografie noemde, kwam geen mooi Afrikaans einde. Een oude heer had een mooier slot verdiend. In het antieke Afrika bij nomaden zou hij met de oudjes in de schaduw hebben gehonkt, met vrouwen die hem vlees en thee serveerden en jongeren die aantraden om zijn advies te vragen. Dagelijks zou hij van zijn aanzien genoten hebben.

Thesiger was een koppige man met een adellijke trots. Vele ontdekkingsreizigers voor hem bleken zonderlingen, gedreven door mysterieuze en onweerstaanbare impulsen. Vaak was hun hoofddoel om in Afrika Westerse godsdiensten en commercie te introduceren.

Thesiger had geen motto. Zijn beweegreden was louter avontuur. Avontuur waarvoor in het overgrote deel van de wereld geen plaats meer is, hoe spannend de reisgidsen ook geschreven zijn. Overal staan ANWB-borden, bevinden zich wegrestaurants of bivakkeren de hulporganisaties. Thesiger was daar mede verantwoordelijk voor. De landkaarten die hij maakte van de Empty Quarter van Arabië bleken enkele jaren later van groot nut voor de oliemaatschappijen. Met de oliefondsen kwam de luxe en verzopen de tradities in het mulle zand.

Thesiger maakte zich al langer op voor zijn laatste reis. ,,Ik hoef niet zo nodig meer te leven'', liet hij zich enkele jaren geleden in een vraaggesprek met mij ontvallen. ,,Ik wacht tot iemand sterft en er een plaatsje vrijkomt in het bejaardenhuis.'' Zondag stierf hij in een bejaardenhuis in Coulsden, Surrey.