VS hebben er een probleem bij

De afgelopen dagen zijn tien doden gevallen bij confrontaties tussen Turkmenen en Koerden in de Noord-Iraakse stad Kirkuk. De VS hebben er een probleem bij in Irak.

Het begon met een aanslag met een raket op het graf bij Kirkuk van een imam die door shi'itische Turkmenen in Irak zeer wordt vereerd. Onder het bewind van Saddam Hussein was het graf vernield, maar na de oorlog waren de Turkmenen direct aan het werk gegaan om het in zijn glorie te herstellen. Mede daarom was de woede over de aanslag groot. Omdat in Kirkuk en omstreken de verhouding tussen de Turkmenen en de Koerden erg slecht is, gingen veel Turkmenen er direct van uit dat de terreurdaad het werk was van de gehate Koerden. Vrijdag gingen de Turkmenen de straat op, en die demonstratie resulteerde in een bloedbad: zeven Turkmenen werden doodgeschoten bij een confrontatie met Koerdische strijders. Zaterdag ging het weer mis: dit keer vonden drie Turkmenen de dood. De huidige Amerikaanse autoriteiten in Irak moesten op die dag tanks en een helikopters inzetten om de orde te herstellen. Dat lijkt vooralsnog gelukt. Maar na dit weekeinde lijkt de verhouding tussen Koerden en Turkmenen in Irak slechter dan ooit.

Met name in Kirkuk kunnen beide groepen elkaars bloed wel drinken. Zowel Koerden als Turkmenen waren het slachtoffer van Saddam Hussein, die eigenlijk alleen Arabieren in Kirkuk wilde en anderen simpelweg de stad uitzette. Na Saddams val waren zowel Koerden als Turkmenen vastbesloten om `hun' Kirkuk (dat bruist van de olie en dus niet zomaar een stad is) terug te winnen. Toen Koerdische strijders – zonder overleg met de Amerikanen – de stad binnentrokken, was een van de eerste gebouwen die in brand gingen dat van de burgerlijke stand. Met name het radicale Turkmeense Front claimde direct dat dit geen toeval was: de Koerden zouden elk bewijs van de etnische samenstelling van de stad wilden vernietigen om zo de macht in Kirkuk over te nemen. De situatie verslechterde verder toen het Front meldde dat de Koerden valse wooncertificaten fabriceerden om zo de bevolkingsbalans in Kirkuk nog meer in hun voordeel om te buigen.

Bij een nieuw incident raakte ook Turkije bij het conflict betrokken. Nadat de Amerikanen eerst al protest hadden aangetekend bij Ankara na de vondst van een Turkse vrachtauto met geweren en uniformen die bestemd waren voor het Turkmeense Front, sloeg in juli de vlam in de pan. Toen arresteerden de Amerikaanse bezettingstroepen een aantal Turkse militairen (die als waarnemers in Noord-Irak waren gelegerd) omdat ze betrokken zouden zijn bij een Turkmeens complot om de Koerdische goeverneur van Kirkuk te vermoorden. De militairen zijn nu vrij, maar hun behandeling door de Amerikanen (zij werden met hoofdkap om afgevoerd, alsof ze bij Bin Laden hoorden) heeft in Turkije duurzaam kwaad bloed gezet.

Ook nu lijkt zo'n weerslag mogelijk. In Turkije worden de Turkmenen als etnische broeders gezien, die niet zomaar aan hun lot kunnen worden overgelaten. Mede daarom liet premier Erdogan zaterdag direct weten de gebeurtenissen aandachtig te volgen. Weinigen in Turkije betwijfelen dat, als het in Noord-Irak echt oorlog zou worden tussen beide groepen, in Turkije de roep om militaire interventie zal toenemen.

Zover is het nog lang niet, maar op een slechter moment had de onrust niet kunnen komen. Turkije, dat tot woede van Washington weigerde in de voorste linie van de oorlog tegen Saddam plaats te nemen, wil graag weer in een goed blaadje komen bij de Verenigde Staten. Mede daarom overweegt het zeer serieus om, als aan een aantal voorwaarden is voldaan, militairen naar Irak te sturen om waarschijnlijk in het sunnitische midden van het land de Amerikanen te helpen de orde te handhaven. De regering en het leger zijn overtuigd van het nut van sturen van troepen, maar het parlement en de publieke opinie zijn nog niet zover. Een conflict om de Turkmenen zou de pogingen van de regering om het volk voor de uitzending te winnen, kunnen dwarsbomen.

In Turkije houden velen het gevoel dat de Amerikanen niet onpartijdig zijn, maar de kant van de Koerden hebben gekozen in Irak. En zo blijft het kruitvat Kirkuk smeulen. Als het ontploft, heeft dat niet alleen consequenties voor de Turkmenen, maar ook voor Turkije en voor de verhouding tussen Ankara en Washington. De VS hebben er sinds dit weekeinde in Irak een nieuw probleem bij.

    • Bernard Bouwman