`Britten zijn niet streng genoeg'

Lang leek de Zuid-Iraakse stad Basra een oase van rust vergeleken met de roerige hoofdstad Bagdad. Maar nu staan de Britten voor dezelfde dilemma's als de Amerikanen.

Op een troosteloos plein in het centrum van de Zuid-Iraakse stad Basra, waar een betonnen fontein uit de tijd van Saddam Hussein prijkt die het niet meer doet, liep het Britse bezettingsleger zaterdagmorgen een gevoelige dreun op. Toen twee auto's met Britse militairen rond half negen passeerden, werden ze plotseling vanaf een pick-up truck beschoten. De bestuurder van een van de auto's raakte de macht over zijn stuur kwijt en de wagen beukte tegen een muur. Twee Britse militairen waren op slag dood, een derde overleed later. De daders ontkwamen.

Daarmee lijkt er een einde te zijn gekomen aan de relatieve rust, die er sinds de Britse verovering van Basra begin april heerste in de stad. Veel Basrawi's verbaast dat niets. ,,De Britten zijn niet streng genoeg'', stelde Khudair Aklou, het hoofd van de politie van Basra, al voor de laatste aanslag. ,,Ik heb de Britten al vaker gezegd dat je dit soort lieden keihard moet aanpakken en niet wachten tot je alle bewijzen op tafel hebt. Je moet hier niet volgens de westerse normen te werk gaan maar volgens de Iraakse. Anders zijn de onruststokers je te snel af.''

Voor de meeste bewoners staat vast dat de aanslag het werk was van aanhangers van Saddam Hussein. Die lijken eveneens de meest waarschijnlijke daders van een bomaanslag anderhalve week geleden op een Britse militaire ambulance, waarbij een officier het leven verloor. De Ba'athisten, zoals de volgelingen van de verdreven dictator hier meestal worden genoemd, proberen op deze wijze kennelijk de onrust aan te wakkeren, die er al geruime tijd heerst onder de bevolking. Het geduld van de Basrawi's was begin deze maand op, toen er bij temperaturen van tegen de 50 graden Celsius nauwelijks meer elektriciteit was en daardoor ook geen water. Want het water wordt elektrisch rondgepompt. Door een langdurige stroomstoring stond ook de raffinaderij stil, waar het LPG-gas wordt geproduceerd waarop de meeste mensen hier hun eten koken. Enkele honderden mensen gingen op 9 augustus verbitterd de straat op om bij onder meer het gebouw van de Coalition Provisional Authority (CPA), de instantie die de politieke en economische wederopbouw van Irak gestalte moet geven, hun nood te klagen. De zaak liep echter uit de hand en al snel ontaardde de demonstratie in twee dagen durende rellen, waarbij een paar Irakezen werden gedood.

Veel Basrawi's vragen zich af waarom de Britten er na ruim vier maanden nog steeds niet in zijn geslaagd basisvoorzieningen als stroom, gas en water op orde te krijgen. En waarom is Basra nog steeds een zeer onveilige stad is, waar ontvoeringen en schietpartijen aan de orde van de dag zijn.

De Britten verweren zich met het feit dat er inmiddels veel verbeteringen in gang zijn gezet, die volgens hen spoedig hun vruchten zullen afwerpen. ,,Als je als particulier je huis wilt verbouwen, duurt dat toch vaak ook al gauw enige maanden'', aldus Charles McFadden, die zich voor CPA met de coördinatie van de wederopbouw bezighoudt. Bovendien is veel van de infrastructuur sterk verwaarloosd. Tot overmaat van ramp worden de herstelwerkzaamheden dikwijls door plunderaars bemoeilijkt en ook door politieke sabotage, stelt McFadden. Door de gebrekkige veiligheidssituatie blijft het lastig werken. ,,Daardoor moeten we steeds allerlei beveiligingsmaatregelen nemen, die de wederopbouw ernstig vertragen en de operatie veel duurder maken dan anders het geval zou zijn geweest.''

Zo staan de Britten nu voor dezelfde lastige keuze, waarmee de Amerikanen zich noordelijker in Irak zien geconfronteerd. Keihard optreden en zo riskeren dat ook onschuldige burgers soms het slachtoffer worden van zoekacties? Of juist de fluwelen handschoen hanteren in de hoop zo de gunst van de Basrawi's niet verder te verspelen? En moeten ze zichzelf verschansen of toegankelijk blijven voor de bevolking en haar klachten? Uit de eerste reacties van Britse woordvoerders valt af te leiden dat ze hun vriendelijke en open aanpak van de afgelopen maanden niet meteen willen afzweren. ,,De Amerikanen hebben hun manier, wij de onze'', aldus Dominic d'Angelo. ,,Wij willen ons niet vervreemden van de burgerbevolking. We zullen waarschijnlijk onze patrouilles wat aanpassen maar we willen het met een light touch blijven doen en niet het leven in de hele stad verlammen.''