Australië stelt Solomon-eilanden onder curatele

De bevolking van de door onderlinge twisten verscheurde Solomon-eilanden heeft de Australische premier John Howard vandaag ingehaald als een bevrijder.

Als de Boeing van de Australische luchtmacht tot stilstand komt op Henderson Airport, daalt John Howard in hemdsmouwen de trap af. Beneden wordt hij opgewacht door zijn ambtgenoot, Sir Allan Kemakeza, die in juni de hulp van de Australiërs inriep. Een plaatselijke schone hangt Howard de tafuliae om, een welkomstkrans van bloemen en schelpen.

Op datzelfde moment komen er beschilderde mannen aanrennen, die om de hoge gast heen draaien, wilde kreten slaken en met speren zwaaien. Het is geen aanslag, maar een begroeting. Als de politiekapel de hymne `God save the Solomons' speelt, zegt een toeschouwer: ,,God kunnen ze beter veranderen in John''. Voor het eerst sinds tien jaar bezoekt een Australische premier de Solomon-eilanden. Howard is vandaag ingehaald als een bevrijder.

Mick Spanks, woordvoerder van de Australian Federal Police, zit naast de chauffeur van de voorste auto. Onder de duizenden Solomonese schoolkinderen die langs de route van Henderson naar de hoofdstad Honiara staan en geestdriftig met Australische vlaggetjes zwaaien, zijn er heel wat die Spanks, met zijn grijze hoofd, voor de premier aanzien en roepen: ,,Thank you, mister Howard.'' Spanks zwaait terug en bromt: ,,You're quite welcome.'' Dan draait hij zich om en zegt: ,,Toen wij hier op 24 juli binnentrokken, waagde bijna niemand zich naar buiten. Binnen een week gingen de mensen weer naar hun werk, naar school en naar de winkel. Het is mooi dat je zoiets kunt doen: een heel volk een gevoel van veiligheid geven.''

Spanks praat volgens het boekje, maar hij zit er niet ver naast. De Solomon Star, het enige dagblad van de eilandenstaat, hield vorige week een enquête onder 2.000 Solomonezen en stelde vast dat 94 procent de Regionale Bijstandsmissie voor de Solomon-eilanden (RAMSI), die onder Australische leiding staat, toejuicht. De codenaam van RAMSI luidt in het pidgin, de lingua franca van de eilanden, `Helpem Fren' (vrienden helpen). Het lijkt een toepasselijke naam.

In 1998 brak een conflict uit tussen de Guale, de oorspronkelijke bewoners van het hoofdeiland Guadalcanal, en ondernemende immigranten van het buureiland Malaita, die massaal werden verjaagd. Na 2000, toen beide partijen wapens uit politiearsenalen stalen en milities formeerden, verviel de eilandengroep in anarchie. Het broze staatsapparaat stortte in en wie wapens had, kreeg toegang tot de staatskas en de winkels. De water- en stroomvoorziening viel uit en Honiara veranderde in een benauwde veste, belegerd door de Guale-militie. De Royal Solomon Islands Police, hoofdzakelijk Malaitanen, koos partij in het conflict en toen was er niemand meer die wet en orde kon handhaven.

Na het warme welkom bracht Howard een bezoek aan de `militaire component' van de missie. Dat zijn zo'n 1.800 soldaten, van wie 1.500 Australiërs en verder militairen uit Nieuw Zeeland, Tonga, Fiji en Papoea Nieuw Guinea. Zij zijn gelegerd in tentenkampen rond het vliegveld en in een naburig strandhotel.

De militaire commandant van RAMSI, kolonel John Frewen, stelde de premier voor aan de aangetreden manschappen. Howard hield het kort: ,,Thanks, fellows, for a job well done.'' Hij verzekerde de mannen – en vrouwen – dat het thuisfront trots op hen is. Een verplicht nummer, zou je zeggen, maar er is wel degelijk reden tot tevredenheid.

De militairen beschermen de ongeveer 325 politiemannen van RAMSI, wier eerste taak het is om de eilanden gunfree te maken. Vrijdag 22 augustus verliep de periode waarin men straffeloos zijn wapens kon inleveren. Die dag werden er in het stadion van Honiara enkele tientallen geweren en automatische wapens vernietigd. Premier Kemakeza en de `speciale coördinator' van RAMSI, de Australische diplomaat Nick Warner, zetten gebroederlijk de elektrische handzaag in het wapentuig. Howard inspecteerde vanochtend het arsenaal met de buit. Volgens kolonel Frewen zijn er nu al 3.355 wapens ingeleverd. Goed geïnformeerde Solomonezen zeggen dat er nog een paar honderd in omloop zijn, vooral op Malaita, de thuisbasis van de militie Malaita Eagle Force (MEF).

Tot nu toe is er geen schot gelost en kon men volstaan met wat Howard vanochtend ,,vriendschappelijke gezagsuitoefening'' noemde. Met het verstrijken van de deadline is echter een veel lastiger fase aangebroken: het opsporen van de resterende wapens. Robert, een Malaitaanse journalist: ,,Mijn broer heeft er nog een. Volgens mij levert hij dat pas in als RAMSI de eerste wapendrager doodschiet.''

Inrekenen van overtreders van het wapenverbod is overigens niet het einde van de missie. RAMSI betekent een keerpunt in de regionale politiek van Australië. Volstond de grote broer van de vele eilandstaatjes in de westelijke Grote Oceaan tot dusverre met economische hulp, intussen is men in Canberra tot de slotsom gekomen dat geld niet genoeg is. De Solomonese staat wordt niet alleen geplaagd door sociale en etnische spanningen en een gebrek aan nationale saamhorigheid, maar ook door endemische corruptie. En het is niet het enige geval van slecht bestuur in de regio.

Op 12 augustus debatteerde het Australische parlement over RAMSI, dat het unaniem steunde. Toen zei Howard: ,,Een mislukking van deze staat zou niet alleen rampzalig zijn voor de Solomonezen, maar ook een groot veiligheidsrisico opleveren voor het hele Grote-Oceaangebied. Mislukte staten kunnen gemakkelijk vrijplaatsen worden voor internationale misdaad en zelfs voor terroristen.''

Na de bomaanslagen op het Indonesische vakantie-eiland Bali, die 202 toeristen, meest Australiërs, het leven kostten, waant Australie zich niet langer veilig down under. De anarchie die zich de laatste jaren meester maakte van de Solomon-eilanden, riep in Canberra spookbeelden op. Men zag al lange-afstandswapens met goedvinden van omkoopbare politici geïnstalleerd op Guadalcanal of Malaita, vanwaar Brisbane binnen schootsafstand zou komen.

Om die reden wil de regering-Howard dat RAMSI ook orde op zaken stelt in het Solomonese staatsapparaat. De politie staat intussen onder Australisch gezag. Howard beloofde vandaag niet alleen 25 miljoen dollar begrotingshulp, maar hij kondigde ook aan dat er hoge ambtenaren zullen worden gedetacheerd bij Financiën. Die moeten, zei hij, ,,niet alleen zorgen dat ieder zijn belastingplicht nakomt, maar ook dat de inkomsten goed worden besteed''. De Solomon-eilanden worden onder curatele gesteld. Premier Kemakeza mag dan zelf de hulp van Australië hebben ingeroepen, hij is geen baas meer in eigen land.

    • Dirk Vlasblom