Water Amstel moet `tegen stroom in'

Voor het eerst in de geschiedenis krijgt het Groene Hart water uit het IJsselmeer toegevoerd. Daartoe moet het water in de Amstel tegen zijn normale loop in worden gepompt.

Om de droogte in Rijnland te bestrijden, wordt vanaf dinsdag de waterloop in de Amstel omgedraaid. Zo wordt zoet water aangevoerd uit het IJmeer, een uithoek van het Markermeer dat zelf een deel van het IJsselmeer is. Het gemaal Zeeburg in Amsterdam-Oost zal het water de juiste kant op pompen. Dit weekend wordt aan de voorbereidingen begonnen.

Het Hoogheemraadschap van Rijnland besloot gisteren in samenspraak met naburige waterschappen tot de aanvoer van zoet water uit het IJmeer. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat steunt de stap. Ook de land- en tuinbouworganisatie LTO heeft positief op het besluit gereageerd.

De waterschappen trachten sinds vorige week donderdag de daling van het grondwaterpeil in Rijnland (het gebied tussen Rotterdam, Leiden en Breukelen) mede te bestrijden met het inlaten van tamelijk brak water uit de Hollandsche IJssel. Dat wordt tweemaal per etmaal enige uren bij Gouda de Gouwe binnengelaten. De aanvoer van zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal, waartoe al eerder was besloten, schoot tekort.

Door het aanhouden van de droogte wordt het water van de Hollandsche IJssel, die onder invloed staat van de getijdenwerking van de zee, steeds zouter. Het zoutgehalte lag gisteren al boven de 420 mg chloride per liter. Bij het kwekerijgebied van Boskoop was inmiddels al een chloridewaarde van 350 bereikt. Omdat voor de komende week geen regen van betekenis wordt verwacht, zullen de zoutgehaltes waarschijnlijk blijven stijgen. Daarvan wordt voor tuinbouw en natuur langdurige schade verwacht.

Na overleg is besloten het gemaal Zeeburg in Amsterdam-Oost in te zetten voor de aanvoer van zoet water. Dit gemaal, dat onder beheer staat van het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, wordt gewoonlijk gebruikt voor het nachtelijk doorspoelen van de grachten. Via een zogenoemde sifon-constructie zuigt het gemaal water van het IJmeer onder het Amsterdam-Rijnkanaal door en perst dat via twee parallelle vaarten (het Lozingskanaal en de Nieuwe Vaart) door het grachtenstelsel. Gewoonlijk gaat het dan in westelijke richting via het Noordzeekanaal naar IJmuiden. In zeldzame gevallen, als de zee bij IJmuiden te hoog staat, kan het gemaal ook de andere kant op pompen en grachtwater op het IJmeer lozen.

Nu moet een heel andere waterstroom op gang worden gebracht. Daartoe zullen in Amsterdam negen sluizen worden dichtgezet. Onder meer worden de Amstelsluizen bij theater Carré als schutsluizen ingericht. De negen sluizen zullen dinsdagmorgen om zeven uur worden gesloten. Twee uur later wordt gemaal Zeeburg gestart. Gaat alles volgens plan, dan zal een kleine niveaustijging van het Lozingskanaal en de Nieuwe Vaart een waterstroom op gang brengen die langs Tropenmuseum en Amstelhotel via de Amstel loopt naar Ouderkerk. En dan verder via het Amstel-Drechtkanaal langs Nieuwveen het gebied van Rijnland in. Bewoners van woonboten in het Lozingskanaal en de Nieuwe Vaart zijn gisteren op de hoogte gesteld. De scheepvaart zal hier en daar gestremd zijn of vertraging oplopen.

Het opzetten van de afwijkende waterstroom was een ingrijpende logistieke operatie die veel overleg vergde. Daarom heeft het besluit enige tijd op zich laten wachten, aldus het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Een probleem is dat de zoetwaterstroom moet worden geleid door het boezemwater van de polder Groot Mijdrecht, die te lijden heeft van de opwelling van zout water. Het boezemwater heeft een zoutgehalte van 900 mg chloride per liter. Gewoonlijk wordt dit water via Waver en Amstel geloosd op het Noordzeekanaal, dat het naar IJmuiden voert. Het streven is nu de `zoute prop' zo behoedzaam mogelijk door Rijnland richting Gouda te loodsen en op de Hollandsche IJssel te lozen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland zal daartoe stalem damwandplaten moeten aanbrengen in de Drecht, de Leidse Vaart, de Kromme Aar en de Zegerplas. Die worden tien dagen later, als het zout is afgevoerd, weer verwijderd. Al die tijd kan de lokale scheepvaart er hinder van ondervinden.

Het gemaal Zeeburg is een klassiek elektrisch gemaal uit 1943, inmiddels onbemand, dat vanuit de nabijgelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie wordt bediend. 's Winters is het twee nachten per week in werking, 's zomers vier nachten. Het gemaal heeft vier pompen, waarvan er vanaf dinsdag één permanent in gebruik zal zijn. Deze zal 15 kubieke meter water per seconde verplaatsen. Eén derde deel daarvan wordt benut voor het doorspoelen van de grachten, de rest gaat de Amstel op.