The Governator

Op 7 oktober stemt Californië over zijn gouverneur. Kandidaat Arnold Schwarzenegger (56) leidt in de peilingen. Treedt de voormalig Mister Universe in de voetsporen van Ronald Reagan? De acteur en de mediademocratie. `Ik wil het gevoel van president Kennedy ervaren.'

Zij aan zij staan ze, politieke verslaggevers en roddeljournalisten. Ze wachten buiten de studio van televisiepresentator Jay Leno in Los Angeles. Hoofdgast is acteur Arnold Schwarzenegger. Zijn hoofd is overal in de stad te zien op reclameposters voor zijn film Terminator 3: Rise of the Machines die in première is gegaan. Maar daarover gaat het gesprek niet. De verwachting is dat Arnold Schwarzenegger na weken van geruchten bekendmaakt niet beschikbaar te zijn voor het gouverneurschap van de staat Californië.

Maar de acteur heeft gevoel voor drama. Binnen in de studio zegt hij, voor een uitzinnig publiek, dat het ,,hasta la vista'' moet zijn met ,,slechte politici''. En dat hij de moeilijkste beslissing heeft genomen sinds hij in 1978 tot de conclusie kwam dat het tijd was zijn `bikinilijn' te harsen. ,,Ik heb besloten'', zegt hij, ,,me kandidaat te stellen voor het gouverneurschap van Californië.'' Zelfs zijn naaste medewerkers lijken overweldigd door het nieuws.

Twee dagen later, op 10 augustus, schrijft hij zich officieel in. Uit alle hoeken van de wereld zijn er cameraploegen gekomen – meer dan voor president Bush, die die week ook in Californië is.

Het is géén grap. Het is echt. Acteur Arnold Schwarzenegger is hard op weg gouverneur te worden van Californië, de Amerikaanse Golden State, de vijfde economie ter wereld. Natuurlijk gebruiken de media die verslag doen van de campagne van de acteur veelvuldig beeldspraken die verwijzen naar de wereld van film en fictie. ,,Dit is de Californische variant van reality entertainment'' (een verslaggever van CBS). ,,Het is een tijdje geleden dat hij op auditie moest komen. Maar als dit een screentest was, dan zou hij de rol wel eens kunnen krijgen'' (de Congressional Quarterly over de persconferentie waarop Schwarzenegger deze week zijn economische plannen toelichtte). Ook de verwijzingen naar de film Total Recall (1990) zijn legio: de verkiezingsstrijd heet een recall campaign, omdat Californische kiezers met een handtekeningenactie vervroegde verkiezingen afdwongen om zo de Democratische gouverneur Gray Davis te kunnen terugroepen.

Het is vaker voorgekomen, Hollywoodsterren die een rol in de politiek ambiëren.Clint Eastwood werd burgemeester van zijn woonplaats Carmel in Californië. En Ronald Reagan zelfs president. Maar Arnold Schwarzenegger? Hij is een geboren Oostenrijker met een foute vader, die in een van z'n eerste films (de documentaire Pumping Iron uit 1972) een stickie rookte en inhaleerde, die toegaf dat hij anabolen gebruikte om zijn spieren nog wat verder op te pompen, die naakt poseerde in Cosmopolitan, en die na 35 jaar in de VS nog altijd met een accent spreekt. Hij kan het maken om op een persconferentie bij een lastige vraag The Terminator te citeren – ,,I'll be back'' – en weg te lopen. Wat maakt hem tot de belangrijkste Republikeinse kandidaat voor het leiderschap van deze belangrijke Amerikaanse staat?

Fiddle, fumble, fail

Schwarzenegger heeft het voordeel van de buitenstaander die over andere politici kan praten als `ze'. En Californiërs hebben reden om ontevreden te zijn over wat `ze' ervan maken: de staat heeft een schuld van 38 miljard dollar. Op www.joinarnold.com, de campagnewebsite, zegt de acteur: ,,Er bestaat een enorme kloof tussen de mensen in Californië en de politici. Wij, het volk, doen onze job – werken hard, betalen belasting, voeden onze kinderen op. Zij, de politici, doen hun werk niet. They fiddle, they fumble, and they fail.''

Arnold Schwarzenegger wil nooit falen, niet in z'n films en niet in het echte leven. Impressario Joe Weider, die hem in 1962 naar de VS haalde voor de Mister Olympia bodybuildingwedstrijden, zegt in Newsweek dat Schwarzenegger speelt om te winnen. ,,Hij gebruikt alle listen: psychologisch, emotioneel, alles. Hij kan er niet tegen tweede te worden.'' Een verslaggever van de Britse Times vertelde enkele jaren geleden dat Schwarzenegger het zwembad bij zijn huis aan Sunset Boulevard heeft omringd met bustes van Lenin en Stalin. ,,Hij zei dat hij verliezers haat, maar heeft duidelijk bewondering voor wrede vastberadenheid.'' In Pumping Iron zegt Schwarzenegger zelf: ,,Ik droomde altijd van zeer machtige mensen, dictators en zo. Ik was altijd onder de indruk van mensen die in herinnering nog honderden jaren voorleven, of duizenden, zoals Jezus.'' De pover gevulde politieke site van Schwarzenegger – een programma staat er nog niet op – heeft een link naar zijn beter gesorteerde entertainment-site. Wie in de winkel klikt op `gratis producten' krijgt een levensles cadeau: ,,Nooit in mijn leven heb ik betaald voor een push-up of een sit-up. En ik heb er miljoenen gedaan – Arnold Schwarzenegger.'' Het is waar, concludeert hij: ,,Alle goede dingen in het leven zijn gratis.''

Dat clichés soms waar kunnen zijn, bewijst Arnold Schwarzenegger met zijn levensverhaal. Of beter gezegd: zijn levensmythe. Want het meeste wat bekend is van zijn jeugd, heeft hij zelf verteld en is moeilijk te controleren. Het is een mooi verhaal, hij is de vleesgeworden – in de meest letterlijk zin van het woord – Amerikaanse droom.

Apfelstrudel

Arnold Schwarzenegger werd geboren op 30 juli 1947 in het plaatsje Thal, nabij Graz. Het was kort na de oorlog, waarin Oostenrijk verkeerd gekozen en verloren had. Ook politieagent Gustav Schwarzenegger, de vader van Arnold, werd lid van Hitlers NSDAP op 4 juli 1938, kort na de Anschluss. In alle levensbeschrijvingen wordt benadrukt dat Arnold maar een matige relatie had met zijn vader, die hem onderwierp aan een ijzeren discipline. Opstaan om zes uur om klusjes in huis te doen. Vijftien minuten gymnastiekoefeningen voor het ontbijt. Over zijn moeder, Aurelia, is weinig meer te vinden dan dat ze bekend was om haar ,,heerlijke, zelfgemaakte Apfelstrudel''. Ze waren arm – Amerikaanse bladen schrijven nog altijd verwonderd dat sanitair en koelkast ontbraken in hun huis.

Ontspanning vond Schwarzenegger in de bioscoop, waar hij ging kijken naar Reg Park, een bodybuilder die speelde in B-films. In zijn biografie uit 1977, Arnold: The Education of a Bodybuilder, vertelt Schwarzenegger dat Park in zijn fantasie een ,,vaderfiguur'' voor hem werd, wat hem er trouwens niet van weerhield in 1970 van Park te winnen tijdens de Mr. Universe-verkiezingen. In de bioscoop zag Schwarzenegger ook documentaires over Amerika. Daar wilde hij heen, als bodybuilder.

Als Schwarzenegger al lang geleden is begonnen zijn politieke carrière te regisseren, dan heeft hij dat slim gedaan. Jarenlang heeft hij gespeeld met de gedachte politicus te worden. Dana Rohrabacher, speechschrijver voor toenmalig president Reagan herinnert zich dat Schwarzenegger al lang geleden uitkwam voor zijn politieke ambities. ,,Toen ik hem voor het eerst ontmoette, vertelde hij hoeveel hij van Amerika hield, hoe hij Reagan bewonderde. Ik herinner me dat hij zei: `Dana, op een dag word ik gouverneur van Californië en dan zal ik je bellen''', vertelde Rohrabacher vorige week aan de San Francisco Chronicle. In interviews kreeg Schwarzenegger meerdere malen de vraag te horen: wil je gouverneur van Californië worden? Telkens reageerde hij bevestigend-ontwijkend: ja hoor, misschien wel. De spanning in het spelletje `Doe hij het of doet hij het niet' was de afgelopen weken opgevoerd, omdat eerder via de website van Matt Drudge – die de Monica Lewinsky-affaire bekendmaakte – was uitgelekt dat Schwarzenegger juist niet mee zou doen. Zijn aankondiging dat hij nu écht wil, begin augustus in de Jay Leno Show, was daarom groot nieuws.

Schwarzenegger kwam in 1968 naar Amerika. Een anekdote die hij graag vertelt is dat hij Engels leerde door te kijken naar een verkiezingsdebat tussen Richard Nixon en Hubert Humphrey. Een vriend vertaalde. ,,Humphrey stond voor een regering die al je problemen zou oplossen'', herinnert Schwarzenegger zich later volgens Newsweek. ,,Nixon zei: `Nee, je bent vrij om te kiezen, laat het volk beslissen.' Ik vroeg m'n vriend: van welke partij is Nixon? Hij zei: `Hij is een Republikein.' Oké, zei ik, dan ben ik een Republikein.''

Schwarzeneggers eerste carrière, die van bodybuilder, was een succes. Vier keer werd hij Mister Universe, zeven keer Mister Olympia. Als Arnie Strong maakte hij in 1970 zijn speelfilmdebuut (Hercules in New York), zonder succes.

Omdat de houdbaarheid van een bodybuilder beperkt is, richtte hij zijn blik begin jaren '80 steeds vaker op de filmindustrie. Nu met succes: Conan the Barbarian (1982), Terminator (1984), Total Recall (1990), films met weinig dialogen en des te meer geweld. Schwarzenegger wende aan de camera's, en het Amerikaanse publiek raakte vertrouwd met Schwarzenegger, die aan het eind van het verhaal altijd wint. Vanaf eind jaren '80 speelt Schwarzenegger ook komische films: Twins (1988), Junior (1994), Kindergarten Cop (1990). Vooral de laatste film verhoogt zijn aaibaarheidsfactor: Schwarzenegger laat zich door kleine kleuters vertederen.

Ook buiten de filmstudio's werkte hij aan zijn imago. Schwarzenegger zet projecten op voor kansarme jongeren in de binnensteden. Hij opende met andere acteurs de restaurantketen Planet Hollywood, maar stapte eruit voordat er financiële problemen kwamen. In 1988 werd hij voorzitter van het door president Bush sr. opgerichte President's Council on Physical Fitness and Sports. Met Colin Powell deed hij gymnastiekoefeningen op het gras van het Witte Huis.

Toen een onofficiële biograaf in 1990 onthulde dat zijn vader een nazi was, gaf hij onmiddellijk opdracht aan het Simon Wiesenthal Centrum om het verleden van Schwarzenegger senior te onderzoeken. Conclusie: vader Schwarzenegger was lid van de nazi-partij, maar hij had zich niet schuldig gemaakt aan oorlogsmisdaden. Bij elke film die hij maakt ontvangt het centrum een donatie. Wie nog vragen stelt over zijn vader, of over het feit dat Schwarzenegger in 1986 de, eveneens om zijn oorlogsverleden omstreden, Oostenrijkse president Kurt Waldheim uitnodigde op zijn bruiloft, moet weten dat de acteur kan rekenen op de steun van rabbi Heir van het Wiesenthal Centrum. Die is altijd bereid het voor hem op te nemen.

In interviews merken verslaggevers vaak op hoe beleefd en voorkomend de acteur is. Andere acteurs mogen opzien tegen de verplichting na iedere film steeds weer dezelfde vragen van journalisten te beantwoorden, zo niet Arnold Schwarzenegger. Of, in ieder geval, hij laat dat niet merken. In een interview met een Australische krant legde hij enkele jaren geleden uit waarom. ,,Je moet ervoor zorgen dat ze [de fans] geïnteresseerd blijven in je, als persoonlijkheid en als mens'', zei hij. ,,De media zijn vandaag de dag zo machtig dat mensen veel meer te weten komen over jou als persoon. Als ze je bewonderen, dan volgen ze je. Zo niet, dan niet.''

De acteur Arnold Schwarzenegger is jarenlang zo zorgvuldig gepromoot dat de politicus Arnold Schwarzenegger er nu veel plezier van heeft. De acteur had er nooit moeite mee om bijvoorbeeld bij Oprah Winfrey te gaan zitten. Schwarzenegger: ,,Sommige van die talkshows worden bekeken door twintig tot dertig miljoen mensen. Weet je wat dat betekent? Als je zoveel kaartjes kunt verkopen, verdien je alleen in Amerika al 280 miljoen dollar. Met één show!''

Nog een cliché: het publiek is heilig. Zo lijkt Schwarzenegger het ook te doen bij het bepalen van zijn politieke boodschap. Vaag is die tot nu toe. Maar de uitspraken die hij doet, voldoen allemaal aan één criterium: de meerderheid van de Californische kiezers zal zich er wel in kunnen vinden.

Schwarzenegger is geen conservatieve Republikein. Hij steunt de homobeweging in haar poging gelijke rechten te krijgen. En over abortus zei hij in 2001: ,,Ik ben voor keuzevrijheid. Vrouwen zouden de keuze moeten hebben wat ze met hun lichaam doen. Daar ben ik helemaal voor.'' In het progressieve Californië klinkt dat als verstandige taal.

In antwoord op vragen over het vele geweld in de Terminator-films, in deel 2 bijvoorbeeld sterven 295 mensen, zegt hij, in tegenstelling tot veel Republikeinen vóór beperking van wapenbezit te zijn. In een radioprogramma zei hij vorig jaar: ,,Ik ren niet de hele dag rond met een wapen in mijn hand. Dus ik wil dat kinderen het verschil begrijpen: het ene is doen alsof, zoals in de film. Maar in werkelijkheid ben ik voor wapenbeperking. Ik ben een vredelievende jongen.''

Over het milieu zal progressief Californië zich mogelijk wel zorgen moeten maken, mocht Schwarzeneggers volgende rol die van Governator zijn. Over olieboringen in de oceaan – een gevoelig thema – heeft hij zich nog niet uitgelaten. Maar Schwarzenegger gaat er prat op dat hij de eerste was met een burger-versie van de Hummer, het benzineslurpende voertuig dat bekend werd door Golfoorlog I.

Ook over financiën denkt Schwarzenegger `Republikeins'. Hij had deze week iets meer woorden nodig dan zijn vriend George Bush sr. (,,no new taxes''), maar wat hij zei kwam aardig in de richting: ,,Ik heb het idee dat de burgers van Californië genoeg zijn gestraft. Van het moment dat ze opstaan en de wc doorspoelen worden ze belast. Als ze koffie halen, worden ze belast. Als ze in hun auto stappen, worden ze belast. Als ze naar het benzinestation gaan, worden ze belast. Als ze lunchen, worden ze belast. Dit gaat de hele dag door. Belasting, belasting, belasting.'' De New York Times schreef gisteren in een scherp commentaar dat hoge belastingen juist helemaal geen probleem zijn in Californië. Een paar dagen eerder had Schwarzenegger zijn economisch adviseur, de superbelegger en Democraat Warren Buffett (72), tot de orde geroepen nadat die tegenover de Wall Street Journal had geopperd dat de Californische huizenbelasting omhoog zou moeten. ,,Ik heb Warren verteld dat hij, als hij dat nog eens zegt, 500 sit-ups moet doen'', zei Schwarzenegger eergisteren tijdens een persconferentie.

Oneliners – Schwarzenegger komt er voorlopig goed mee weg. Tegen journalisten die wilden weten waarop hij wil gaan bezuinigen zei hij deze week: ,,Het publiek geeft niet om cijfers. Wat de mensen willen horen is dat je bereid bent iets te veranderen. Dat je sterk genoeg bent om ertegen aan te gaan en een leider te zijn.'' Tegen Amerikaanse soldaten in Irak zei hij vorige maand: ,,Ik speel de Terminator. Jullie zíjn de Terminator.'' Tegen een interviewer die meer wilde weten over de anabolen die hij als bodybuilder gebruikte, zei hij ooit: ,,Het was gevaarlijk om te doen, maar ik heb er geen spijt van. Het was wat ik moest doen om te kunnen strijden.'' In 1997 ondergaat hij een hartoperatie, maar dat houdt geen verband met zijn anabolengebruik, zegt Schwarzenegger. En worden vragen echt te lastig, dan kan hij altijd nog zijn toevlucht nemen tot een filmcitaat. Voorlopig werkt het. Dat de grens tussen fictie en werkelijkheid daarmee vervaagt, is niet erg. In de film wint hij tenslotte bijna altijd.

Zijn sterkste wapen is niet zozeer het verhaal dat hij heeft, maar het verhaal dat hij is: ooit een arme immigrant, nu een succesvolle acteur en zakenman. De laatste jaren trekken zijn films wat minder bezoekers, maar voor Terminator 3 kreeg hij nog altijd een vergoeding van 30 miljoen dollar. Zijn vermogen wordt geschat op minstens 200 miljoen dollar, vergaard met acteren én handelen in onroerend goed. Lastige vragen over zijn fortuin slaat hij makkelijk af. ,,Ik neem in ieder geval van niemand geld aan'', zei hij eergisteren op een persconferentie.

En het verhaal is nog mooier. Vier kinderen heeft Schwarzenegger bij één vrouw met wie hij – uniek in Holywood – al ruim een kwart eeuw getrouwd is. En die vrouw is een dochter van Eunice Kennedy, de zus van de vermoorde president. Ze ontmoetten elkaar in 1977 tijdens een benefiet-tennistoernooi in New York. Maria Shriver-Kennedy staat haar man nu terzijde met adviezen. Zij zou het zijn geweest die familievriend Buffett belde met de vraag of hij Schwarzenegger wilde bijstaan als economisch adviseur. Ze weet waarover ze het heeft, ze heeft een jarenlange media-ervaring als lid van haar familie en als tv-journalist bij een nieuwsprogramma van NBC.

Promiscue

Het zijn allemaal zwaargewichten waarmee de politicus Schwarzenegger zich heeft omringd. Buffett, bestuursvoorzitter van beleggingsmaatschappij Berkshire Hathaway, is volgens Forbes Magazine na Microsoft-oprichter Bill Gates de rijkste man ter wereld. Een andere prominente adviseur van Schwarzenegger is George P. Shultz, oud-minister van Buitenlandse Zaken onder president Reagan.

Hoe zal Arnold Schwarzenegger het ervan afbrengen? Volgens de laatste peiling van het onafhankelijke Public Policy Institute zal 32 procent van de kiezers op Schwarzenegger stemmen, onder wie zowel zwevende kiezers als Republikeinen én Democraten. Daarmee gaat hij aan de leiding, Democraat Cruz Bustamante krijgt volgens die peiling 18 procent van de stemmen. Dat hij drugs heeft gebruikt, lijkt hem niet te deren. Dat hij op 18-jarige leeftijd in de gevangenis heeft gezeten, zoals hij op zijn website vertelt, kan hij makkelijk afdoen als een jeugdzonde. Hij werd gestraft door het leger, omdat hij ertussenuit was geknepen om te kunnen trainen. Een echt probleem zijn wellicht de geruchten die de ronde doen over zijn (vermeende) promiscue gedrag.

Misschien is Californië zelfs maar een tussenstation. Zijn grote voorbeeld Ronald Reagan, van wie hij ook een buste heeft, gebruikte de staat ooit als springplank naar het Witte Huis. Op de vraag of Schwarzenegger uiteindelijk ook die ambitie heeft, geeft hij ook al jaren antwoorden die het speculeren stimuleren. Er zal een grondwetswijziging voor nodig zijn om een immigrant president te laten worden, maar die wijziging is eerder voorgesteld. Schwarzenegger heeft er zelf aan gedacht, toen hij in 1983 Amerikaans staatsburger werd en zei: ,,Kijk waar Ronald Reagan nu is. Dat noem ik een prestatie. Ik sta pas aan het begin. Ik wou dat ik het gevoel van president Kennedy kon ervaren, om te spreken voor 50.000 mensen en hen te horen gillen en het met hen eens te zijn.'' Hoe het verhaal ook afloopt, één ding is zeker: vroeg of laat zal iemand besluiten dat het zo mooi is dat het verfilmd moet worden.

De auteurs hebben onder meer gebruikgemaakt van artikelen uit Newsweek, Time, LA Times, NY Times, AP, Financial Times, The Times, San Francisco Chronicle, The Guardian en de website www.joinarnold.com