Nieuwe school moet `witte vlucht' remmen

In Utrecht-West komt een nieuwe school voor havo en vwo. Maar zal die voldoende leerlingen kunnen vinden?

Aan de rand van bedrijventerrein Oog in Al, naast de oude sojafabriek en tegenover het Merwedekanaal, staat een kantoor met donkere spiegelruiten. Een parkeerplaats ervoor en één erachter. Hier lopen volgend jaar als het mee zit 75 vooral witte brugklassers. De eerste leerlingen van een nieuwe school voor havo en vwo in Utrecht-West. Over de naam wordt nog gebrainstormd.

Een nieuwe school voor havo en vwo in Utrecht-West? Is die niet gedoemd te mislukken? Voor de zomer sloten in Utrecht-West het Niels Stensen College en in Noord het Thorbecke College hun deuren. Zwarte scholen, die door hun imago geen nieuwe leerlingen meer konden vinden voor havo en vwo. Slechts 12 procent van de Marokkanen en 15 procent van de Turken in het Utrechtse voortgezet onderwijs gaat naar havo of vwo, tegenover 35 procent van de Nederlandse scholieren.

Nu is er nog één middelbare school aan de westzijde van het station, maar die verhuist over drie jaar naar Leidsche Rijn. De voormalige directeur van het Thorbecke College, Dave Drossaert, wil het nog één keer proberen. Een openbare school oprichten die niet-traditioneel onderwijs aanbiedt voor leerlingen die ,,nieuwsgierig zijn en zelfstandig werken''. Leerlingen die afkomen van de overwegend witte basisscholen in de stad: Dalton, Jenaplan, Montessori, de Vrije School.

Vernieuwend onderwijs is erg populair bij Utrechtse leerlingen. Jaarlijks gaan een kleine tweehonderd Utrechtse leerlingen naar de brugklas van De Werkplaats (algemeen bijzonder) in Bilthoven en het Jordan (Montessori) in Zeist. In totaal gaat 20 procent van de Utrechtse witte leerlingen buiten de stad op school, een verdubbeling sinds 1998, zo blijkt uit cijfers van de gemeente.

,,Vroeger kwamen de leerlingen uit de randgemeenten naar de stad gefietst, nu is dat omgedraaid. Een nieuwe school draagt bij aan het remmen van die witte vlucht'', zegt wethouder René Verhulst. ,,Ik ben ervan overtuigd dat het uitnodigt als zo'n school een aantrekkelijk concept heeft.'' Hij stelt één miljoen euro ter beschikking voor de huur van het gebouw.

,,De leerlingen die naar buiten vluchten worden kennelijk in Utrecht onvoldoende bediend'', zegt Drossaert. ,,Hen wil ik verleiden of beter gezegd: hun ouders.'' Hij blaast zijn haar denkbeeldig omhoog. Hier zit de crux. ,,Het vereist een mentaliteitsverandering bij ouders om weer voor een Utrechtse school te kiezen. Ze vragen eerst: `waar staat de school?' En pas dan: `is-ie goed voor mijn kind?'. Ouders willen weg, weg, weg!''

Drossaert wil best een gemengde school, maar níét in Kanaleneiland – daar zat het Niels Stensen. En níét in Overvecht – daar zat het Thorbecke. En dus níét te zwart. Het is spitsroeden lopen, erkent hij. Drossaert: ,,Oog in Al is een nette omgeving. Als we grotendeels witte kinderen krijgen, ga ik dat niet weigeren.''

Zeki Arslan, onderwijsspecialist bij Forum, het instituut voor multiculturele ontwikkeling, ziet in de oprichting van de nieuwe school aan het Merwedekanaal een kans om de segregatie te beteugelen. ,,Utrecht en de omliggende gemeenten hebben last van de shoppende ouders in het onderwijs. De ene gemeente moet constant bijbouwen, de andere heeft een overschot aan schoolgebouwen.''

De Werkplaats in Bilthoven heeft afgelopen jaar 300 van de 600 aanmeldingen moeten afwijzen, omdat er geen ruimte was. Er worden leerlingen aangemeld die pas in 2007 naar het voortgezet onderwijs gaan. Het Minkema College in Woerden heeft kort geleden een nieuw gebouw voor 2.500 leerlingen betrokken, van wie 246 afkomstig uit Utrecht. ,,Het kan toch niet waar zijn dat we straks weer een nieuw gebouw neer moeten zetten?'', verzuchtte de rector op een onderwijsconferentie. ,,Dat is te wisselvallig, daar kun je geen school op besturen.''

De gemeente Utrecht sluit dit najaar een convenant met Bilthoven, Maarssen, Houten, Zeist, Nieuwegein en Woerden en de scholen in die gemeenten om de `witte vlucht' te stuiten. De betrokken gemeenten, die opdraaien voor de huisvestingskosten van hun scholen, spreken daarin een maximale schoolgrootte af. ,,Scholen kunnen alleen nog uitbreiden als er een overaanbod is van leerlingen uit hun eigen regio'', zegt Jan van Bergen, die als gedeputeerde voor de provincie Utrecht de onderhandelingen voert. ,,Vol is vol. Zo voorkom je dat gemeenten moeten betalen voor leerlingen uit andere gemeenten. Waar geen aanbod is, moet de school sluiten.'' Voorwaarde is dat de scholen inzicht geven in de herkomst van de leerlingen. ,,Zo keert de wal het schip'', zegt Dave Drossaert. ,,De voorzitter van de raad van bestuur zei pas: we kunnen ons niet nog een mislukking permitteren.''

Driss El Boujoufi (58 jaar), isolatieplaatwerker, heeft drie dochters en een zoon. Op zijn 21ste kwam hij uit Marokko naar Utrecht-West. Inmiddels gaan twee van zijn dochters naar het vwo op College De Klop, zijn zoon naar het vmbo en zijn jongste dochter Soukena naar groep vijf van de basisschool. Er zit één Nederlands meisje bij haar in de klas, haar vriendinnetje Nora.

El Boujoufi heeft niet de middelen om zijn kinderen buiten de stad naar school te sturen, anders had hij het gedaan, vertelt hij in goed Nederlands. ,,Ik heb ze altijd vrij gelaten'', zegt hij. ,,Ik verwacht niet dat mijn dochters een hoofddoek dragen. Ik verwacht dat ze 100 procent Nederlands zijn. Ik controleer hun taalgebruik. We kijken alleen Nederlandse televisieprogramma's.''

Het is uitgesloten, zegt El Boujoufi, dat Soukeina naar een zwarte middelbare school gaat. Gaat ze naar de school aan het Merwedekanaal? El Boujoufi haalt zijn schouders op. ,,Misschien.''

    • Jutta Chorus