Jaren in je eentje puzzelen

De Martinus Nijhoff Prijs 2003 is toegekend aan Tineke van Dijk voor haar expressieve en originele vertalingen van Italiaanse literatuur. Een erkenning voor zestien jaar werken. ,,Bassani's zinnen zijn op een goudschaaltje gewogen.''

De klanten in de Italiaanse boekhandel Libreria Bonardi in Amsterdam weten van niets. Zij informeren naar eenvoudige Italiaanse romans of laten zich adviseren bij de keuze van een geschikt cadeau. Maar dat de fulltime boekenverkoopster ook een gelauwerd vertaalster is, weten zij niet. ,,Het is ook wel raar hoor'', zegt Tineke van Dijk later achter in de winkel, ,,om een prijs te krijgen terwijl je helemaal niet meer vertaalt. Ik heb ruim zestien jaar Italiaanse en Franse literatuur vertaald, maar ik ben er helemaal mee gestopt. Daarbij zijn mijn boeken helemaal niet meer te koop.''

De Martinus Nijhoff Prijs 2003 is toegekend aan Tineke van Dijk (1953) voor haar expressieve en originele vertalingen van Italiaanse literatuur. Van Dijk: ,,Laten we voorop stellen dat het natuurlijk een enorme eer en erkenning is. Ik wist dat de prijs bestond en ben ook wel eens naar uitreikingen geweest, maar ik ben heel erg overrompeld dat ik hem nu zèlf krijg.''

Tineke van Dijk studeerde vertaalkunde Italiaans en Frans aan de Universiteit van Amsterdam en begon in 1982 te vertalen. Haar eerste opdracht was een boekje over wielrennen van Dino Buzzati. In de loop der jaren kreeg zij ,,interessanter'' werk te vertalen, zoals boeken van Leonardo Sciascia en later ook veel hedendaagse literatuur van Paola Capriolo en Francesca Duranti. Gaat haar eigen interesse uit naar de moderne schrijvers? Van Dijk: ,,Nee hoor, die schrijvers werden mij gewoon aangeboden door de uitgever. Het is niet dat ik ze slecht vind – dan had ik de opdracht niet aangenomen – maar mijn keuze is het niet. Mijn voorkeur gaat uit naar Nathalia Ginzburg, Cesare Pavese en natuurlijk Luigi Pirandello (waarvan de door Coppens & Frenks mooi uitgegeven vertalingen van Tineke van Dijk nog wel verkrijgbaar zijn, red.) en Giorgio Bassani. Klassieke schrijvers zoals Dante en Petrarca zijn heel moeilijk te vertalen en ik ben ook niet geschoold in de klassieke literatuur.''

Absoluut hoogtepunt in de carrière van Van Dijk is het vertalen van de romans van Giorgio Bassani. De noord-Italiaanse schrijver Bassani (1916-2000) beschrijft historische gebeurtenissen tijdens het fascistische bewind in Italië. De meeste verhalen spelen zich af in Ferrara en de hoofdpersonen zijn Italiaanse joden. De roman van Ferrara omvat zes boeken, waarvan Tineke van Dijk er vijf heeft vertaald. Ze zijn eerst afzonderlijk van elkaar verschenen en daarna onder deze titel gebundeld. Van Dijk: ,,Daar heb ik een paar jaar over gedaan. Bassani is niet gemakkelijk om te vertalen. Hij gebruikt heel lange zinnen en die zijn zo op een goudschaaltje gewogen, dat het een heel gepuzzel is om een goede vertaling te maken. Bassani veranderde zelf een zin telkens weer. Hij herschreef zijn romans zelfs een paar keer. Toen ik hem in de jaren negentig ontmoette, was hij al over de tachtig en erg afgetakeld. Maar toen ik over de vertaling begon, zat hij in één keer rechtop en vroeg welke uitgave ik had gebruikt om te vertalen. Toen ik hem liet zien dat ik steeds de laatste uitgave had genomen, was hij gerustgesteld en zakte hij weer helemaal weg. Het was toch heel leuk om hem eens te ontmoeten omdat ik zo veel jaren met zijn werk bezig was. Ik heb met hem en zijn vriendin geluncht in Rome.''

Met andere schrijvers heeft van Dijk nooit veel contact gehad. Te verlegen, zegt zij zelf. Ooit schreef ze de Franse schrijver Béalu een brief naar aanleiding van haar vertaling De ervaring van de nacht. Toen kreeg ze een heel verdrietige brief terug van zijn vrouw dat hij net was overleden.

Van Dijk is ruim vier jaar geleden gestopt met vertalen, voornamelijk omdat het een te eenzaam beroep was. Van Dijk: ,,Ik vond het steeds moeilijker om alleen te werken. De discipline, maar ook om alles zelf te beslissen – dat vond ik gewoon niet meer leuk. Ik werkte altijd al wel een paar dagen bij Bonardi maar nu doe ik het vijf dagen per week.''

De Martinus Nijhoffprijs wordt op 30 oktober uitgereikt in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Het prijzengeld bestaat uit 50.000 euro, waarvan de laureaat 25 procent vrij mag besteden. De rest moet worden besteed aan een project op het werkterrein van de winnaar. Van Dijk: ,,Tja, dan ga ik waarschijnlijk weer vertalen. Ik denk ook wel te weten wat. Ik heb één boek van Bassani nooit mogen vertalen omdat er al een (heel slechte) vertaling van bestond: Il giardino dei Finzi-Contini. Dan is mijn vertaaloeuvre eindelijk compleet.''