De lege horizon

Kom je nou, drijvend licht?

Tijdleeg de raten

van de klok, als bruiden

de duizend bijen,

klaar voor de reis.

Kom, drijvend licht.

Paul Celan gebruikt in dit gedicht het woord zeitleer tijdleeg. Daarmee verwijst hij naar de demonische, doodse leegte van tijd. En onze tijd? Deze week werden wij weer met politieke misdrijven geconfronteerd van mensen die als horizon niets anders hadden dan die lege tijd - zonder ethiek en esthetica, een tijd die niet meer onze tijd is. Jeruzalem en Bagdad: de misdaden, doelen en methoden zijn bijna verwisselbaar. Het elimineren van elke poging richting vrede, vrijheid en rechtvaardigheid. Dat dreigt de horizon van het Midden-Oosten te zijn.

Moet de geciviliseerde wereld proberen de daders te begrijpen? De misdadigers die in Jeruzalem, Libanon, Teheran of Bagdad aanslagen beramen of uitvoeren, zouden dat graag zien. Maar moeten we ons wel verdiepen in psychisch gestoorde, gehersenspoelde, en vaak door minderwaardigheidscomplexen bezeten figuren? Dit soort mensen representeert geenszins de ellende. Deze moordenaars en zelfmoordenaars zijn juist een onderdeel van het probleem van de islamwereld. Neem nou Hamas of Islamitische Jihad. Ze vormen een oorlogsmachinerie die, omwille van de vrede, nog verslagen moet worden, politiek en militair. Terroristen hebben zich immers iedere keer gewapenderhand verzet tegen de vrede. Daardoor hebben de politici van vrede Yitzhak Rabin en Ehud Barak gaandeweg hun geloofwaardigheid bij de Israëlische burgers verloren. De Palestijns-islamitische oorlogsmachine dwong de Israëlische burgers om ook te kiezen voor de oorlog en dus voor een oorlogspremier. Dit deed hen (de zonen van Allah) watertanden. De Palestijnse terreurorganisatie Jihad heeft onlangs, volgens Iraanse kranten, drie miljoen dollar van de Iraanse overheid ontvangen. Inderdaad, Iran en niet Allah financiert de Jihad in Palestina. Om deze terroristen te bestrijden, moet je je verdiepen in de ideologie van de leegte.

Afgelopen weken dook een reeks berichten op over de opmars van terroristen naar Irak. Het huidige Irak is kwetsbaarder en mediagenieker dan Afghanistan. De terreurindustrie heeft behoefte aan cameraploegen om de wereld via beeld en geluid schrik aan te jagen. Allah heeft geen cameraploegen op aarde. Dan maar naar Bagdad.

In Iran verblijven al een paar honderd (volgens de Iraanse overheid) Al-Qaedastrijders. Iraanse en Koerdische bronnen berichten over hergroepering en de terugkeer van de terroristische groepering Ansar al Islam via Iran. Mullah Krekar is hun leider; hij heeft zich inmiddels kostelijk vermaakt met ons justitie- en veiligheidsapparaat. Krekars mensen worden in de regio gezien als de Koerdische afdeling van Al-Qaeda.

De hoogste Amerikaanse civiele bestuurder voor Irak, Paul Bremer, heeft in een interview met de Arabische krant Al Hayat drie groepen genoemd die voor de Amerikaanse troepen een gevaar vormen: het verdreven Ba'ath-regime, de tienduizenden gewone misdadigers die op het laatste moment door Saddam zijn vrijgelaten, en de islamisten, namelijk de Ansar al Islam en buitenlandse terroristen. Paul Bremer maakt zich ernstig zorgen over de bemoeienissen van Iran, waar zeker twee overheidsorganen (de geheime dienst en de Revolutionaire Garde) bezig zijn om Irak politiek en militair te destabiliseren.

Hieraan wil ik toevoegen dat een bondgenootschap tussen de militante Ba'athisten en Al-Qaeda niet moet worden uitgesloten. Al bij de aanval op Koeweit trachtte Saddam zijn regime te verzoenen met islamisten: het plaatsen van drie Allah Akbar op de vlag van Irak, het toenadering zoeken met Iran, het bezigen van de islamitische retoriek, het invoeren van een aantal sjariaregels en openlijke ondersteuning van Palestijnse fundamentalisten. Saddams toverformule was: het panarabisme moet in toenemende mate worden verislamiseerd.

Dat ná de bevrijding van Irak nog een tijdje hevig verzet zou worden geboden, is niet verrassend. Dit is inherent aan een politieke transitie. Na de val van de sjah werden regelmatig door de Savak en elitetroepen van sjah aanslagen gepleegd. Het is echter buitengewoon vreemd dat de Amerikanen slechts vijftig Irakezen willen arresteren, terwijl er nog duizenden leden van de geheime dienst en Saddams Fedayan vrij mogen rondlopen. Daartussen zitten mensen die zeker een aantal internationale misdrijven hebben begaan.

De Iraakse voorlopige regering moet zo snel mogelijk met wetgeving inzake vervolging van mensenrechtenschenders komen. Elke politieke transitie heeft een vorm van Transitional Justice nodig. De huidige vrijheid in Irak moet door een nog op te richten rechtsorde veilig gesteld worden. De officieren en soldaten die zoveel massagraven in Irak hebben veroorzaakt, moeten ter verantwoording geroepen worden. Het Iraakse volk moet bij een hernieuwde strijd tegen de restanten van het Ba'ath-regime betrokken worden. Hier ligt een taak voor de Europese landen die aan de stabilisatiemacht in Irak willen deelnemen – iets wat niet hard genoeg aangemoedigd kan worden. Gedurende de transitieperiode moeten de Irakezen de toekomst en het verleden met elkaar verbinden via het recht. Saddam en zijn erfenis moeten in een nieuwe rechtsorde begraven worden.

De Iraakse overgangsraad is niet een marionet van de VS. In deze raad hebben zelfs de fundamentalisten en communisten zitting genomen. De Veiligheidsraad van de VN heeft in resolutie 1500 deze ontwikkelingen verwelkomd. De aanslagen van afgelopen dagen waren bedoeld om het groeiende optimisme de grond in te boren. Deze terroristen willen geen veiligheid of rechtvaardigheid voor de Iraakse bevolking.

De internationale gemeenschap moet voorkomen dat de Iraakse bevolking, zoals de Palestijnse, gegijzeld wordt door islamitische terroristen. De zonen van Allah geloven in en streven naar de leegheid des tijds, de horizon des doods. De indrukwekkende reactie van Kofi Annan op de aanslagen in Bagdad getuigt van een andere horizon: die van de hoop, de volheid des tijds. Paul Celan, een dichter die door hoop en wanhoop beproefd was, weet het te schrijven:

Vingers, ook al van was,

door vreemde,

pijnlijke ringen gehaald.

De toppen weggesmolten.

Kom je nou, drijvend licht?