Weer een held minder

Bravo Two Zero luidde de codenaam van een patrouille van de Britse elite-eenheid Special Air Service, SAS, die tijdens de Eerste Golfoorlog in 1991 ver achter de Iraakse linies een heimelijke verkenningsmissie uitvoerde. De acht commando's werden ontdekt en na een heroïsche, dagen durende trektocht door de winterse woestijn, achtervolgd door het halve leger van Saddam Hussein, gevangen genomen of doodgeschoten. Slechts eentje wist te ontkomen.

Het rauwe boek dat patrouilleleider Andy McNab over zijn heroïsche wedervaren schreef, Bravo Two Zero, bevestigde de reputatie van de SAS als een eenheid die louter atletische mannen zonder vrees toelaat. De tot de tanden bewapende patrouille, schrijft McNab in zijn ongekende bestseller, zeulde marathons lang met rugzakken van bijna honderd kilo, ging herhaaldelijk onverschrokken in de aanval tegen een grote Iraakse overmacht en wist in een paar dagen honderden soldaten te doden. Bravo Two Zero moést wel waar zijn: zoveel mannetjesputterij kón je gewoon niet bedenken.

En nu is er een boek uitgekomen dat stelt dat McNab – een pseudoniem – zijn ervaringen, op zijn zachtst gezegd, nogal heeft overdreven: The Real Bravo Two Zero van de Brit Michael Asher. Met McNabs boek in de hand reisde Asher in 2001 af naar het gebied waar de onfortuinlijke SAS-patrouille opereerde. Aan de hand van kaartjes, de reconstructie van McNab en door interviews met lokale Arabieren, maakt Asher aannemelijk dat McNab zijn ervaringen met het oog van een Hollywood-scenarist heeft aangedikt.

Waar McNab beweert twintig kilometer te hebben gelopen, kunnen het er, afgaand op McNabs eigen geografische beschrijving, slechts twee zijn. Asher zet de hoeveelheid munitie die McNab schrijft te hebben meegenomen af tegen het aantal neergemaaide Iraakse soldaten en concludeert dat de patrouille meer dan één Irakees per verschoten kogel heeft geraakt. Er blijft van Bravo Two Zero geen spaan heel.

De reactie van McNab in The Guardian naar aanleiding van Ashers boek lag voor de hand. Hij heeft geen woord gelogen, zegt hij, hij vond het niet leuk om Irakezen te doden, maar het moest, en Asher heeft zich door de Iraakse propagandamachine laten misleiden. Asher kan niet beticht worden van rancune jegens uniformen of van makkelijk winstbejag. Hij was zélf bij de SAS en hij was ook de eerste mens die per kameel de Sahara van de Rode Zee tot de Atlantische Oceaan doorkruiste. Hij kent de woestijn en de Arabieren. Asher sluit ook niet uit dat de Irakezen inderdaad de feiten hebben verdraaid, maar dat ontslaat McNab niet van de plicht de tegenstrijdigheden in zijn boek uit te leggen. Of hij daarvoor tijd de neemt is een tweede. McNab heeft de SAS in 1992 verlaten en heeft sinds Bravo Two Zero een carrière als auteur van thrillers opgebouwd. Asher bewijst dat die loopbaan als fictieschrijver één boek eerder is begonnen. De wereld is een held armer.

Michael Asher: The Real Bravo Two Zero. Cassell, 259 blz. €30,99 (geb.); Orion, 240 blz. €15,99 (pbk)