Machteloze linkse vuist

Aan het begin van de twintigste eeuw streefden verschillende nationale vakcentrales ernaar zich internationaal te verenigen. Internationalisme behoorde immers tot de geloofsbelijdenis van de arbeidersbeweging. Bovendien kende de politiek toen een gestage globalisering. Niets maakte dit duidelijker dan de Eerste Wereldoorlog. En zo werd het Internationaal Vakverbond (IVV) ten doop gehouden, een confederatie van uitsluitend socialistische vakbonden.

Een successtory is de geschiedenis van het IVV niet geworden. Dat blijkt uit een boek van Geert Van Goethem over dit IVV, dat vanaf 1919 zijn zetel in Amsterdam had en daarom ook wel de Internationale van Amsterdam werd genoemd.

Geert Van Goethem is actief in de Belgische SP.A (Socialistische Partij Anders). Maar in de eerste plaats is hij historicus van de socialistische arbeidersbeweging. Met zijn werk vult hij een lacune in het historisch onderzoek. Die lacune was deels te wijten aan een schaarste aan bronnen, maar meer nog aan hun moeilijke vindbaarheid. Het archief van het IVV zelf is in 1940 geconfisqueerd door de nazi's en is nog altijd zoek. Het werd dus behelpen met de archieven van organisaties of van personen die in het IVV een rol speelden of ermee in contact stonden.

Getraumatiseerd door de wereldoorlog fixeerde het IVV zich in 1919 op het uitbannen van de oorlog, niet meteen een exclusief arbeidersitem. Maar veel solidariteit tussen de arbeiders over de landsgrenzen heen heeft het voor die idee niet kunnen kweken. Want de oorlog te verklaren aan de oorlog kon alleen opkomen in de gedachten van radicale socialisten, zoals de Nederlander Edo Fimmen, de eerste secretaris van het IVV. Zo'n programma bevatte bijvoorbeeld de eis de nationale legers a te schaffen. En dat radicale socialisme beheerste wel onmiddellijk na de oorlog het debat. Het overwicht was kortstondig. Het radicale, revolutionaire socialisme was in feite op sterven na dood. Het reformisme, dat zich in de democratie en in de politiek goed thuisvoelde, kreeg de overhand. Fimmen had zich binnen de top van het IVV in 1923 al zodanig geïsoleerd dat hij ontslag moest nemen.

Dat is dan ook het hoofdthema van dit boek, hoe het IVV probeert af te rekenen met de storende elementen op de weg naar zijn verburgerlijking. Het is het klassieke verhaal van spanningen tussen ongeduldigen en voorzichtigen, tussen radicalisme en pragmatisme. Alle energie gaat verloren in die machtsstrijd. Want nergens uit deze gedegen studie blijkt dat het IVV enige invloed heeft uitgeoefend op de sociale politiek van regeringen.

Geert Van Goethem: De Internationale van Amsterdam. De wereld van het Internationaal Vakverbond. Houtekiet & AMSAB, 360 blz. €34.95

    • Karel Rombaut