BZ bekijkt kosten van bevrijding van Hilbers

Het ministerie van Buitenlandse Zaken kan nog niet zeggen of Arjen Hilbers moet meebetalen aan zijn bevrijding. In elk geval wordt gekeken wat de `consulaire kosten' waren.

De Zwitserse minister van Buitenlandse Zaken Calmy-Rey zegt dat ze níéts hoeven te betalen voor hun redding de vier Zwitserse gijzelaars die gisterochtend terugkeerden uit Mali. Ze waren zes maanden in buurland Algerije gevangen gehouden door een groep radicale moslims. De vier waren onderdeel van de groep van in totaal veertien gijzelaars (negen uit Duitsland en Arjen Hilbers uit Nederland) die gisteren weer thuiskwamen.

Hoeft Arjen Hilbers dus ook niet mee te betalen, aan de kosten die de Nederlandse regering heeft gemaakt om hem vrij te krijgen? ,,Zoiets zeggen wij niet'', zegt een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. ,,Maar daaraan kan niet de conclusie verbonden worden dat hij al dan niet iets hoeft te betalen. Dat is namelijk nog onderwerp van gesprek.''

Volgens de woordvoerder is het altijd onderwerp van gesprek ,,wat kan worden doorberekend'' aan ,,consulaire kosten''. Dat geldt dus niet speciaal voor Arjen Hilbers. ,,Het is misschien een flauwe vergelijking, maar elke Nederlander maakt kosten voor consulaire dienstverlening, bijvoorbeeld paspoortkosten.'' Het departement zegt op dit moment ,,geen inzicht te hebben'' in hoe vergelijkbare zaken in het verleden door Buitenlandse Zaken zijn behandeld.

Hoewel de Duitse autoriteiten hebben ontkend dat er losgeld is betaald voor de gijzelaars, gaat het gerucht dat er via een omweg 65 miljoen euro is betaald. Of dit waar is of niet, de bij de bevrijding betrokken overheden hebben hoe dan ook kosten gemaakt. De gijzelaars zijn uit Mali naar Duitsland overgevlogen met een toestel van de Duitse krijgsmacht, en sommigen werden bij aankomst in hun vaderland opgehaald door regeringsfunctionarissen.

Minister De Hoop Scheffer is niet in Afrika geweest, zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar de Duitse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Jürgen Chrobog reisde driemaal naar Mali om te bemiddelen en te overleggen over de gijzeling. Vanmiddag ,,faciliteert'' Buitenlandse Zaken een persconferentie voor Hilbers. ,,Om hem in de gelegenheid te stellen in één keer de media te woord te staan en dan tot rust te kunnen komen.''

De Duitse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken vindt dat er nu niet moet worden gesproken, over de vraag wie wat en hoeveel betaalt. Vooral uit piëteit voor één gijzelaar, de 45-jarige Duitse Michaela Spitzer, moeder van twee kinderen, die tijdens de gijzeling overleed aan de gevolgen van een zonnesteek. Ze is door de gijzelnemers begraven, in de woestijn. De Duitse regering zegt haar lichaam te zullen repatriëren.

Een aantal Duitse politici heeft niet zoveel piëteit. Zij lieten weten dat de gijzelaars zelf moeten bijdragen in de kosten van hun bevrijding. De gijzelaars gingen immers bewust op vakantie in een gebied dat als onveilig te boek staat. Volgens een peiling van het Duitse tijdschrift Der Spiegel vindt 70 procent van de Duitsers dat de gijzelaars moeten bijdragen in de kosten. In Nederland steunde de VVD deze redenering. De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder zei dat Duitse toeristen voorzichtiger moeten zijn en `onnodige risico's' moeten vermijden.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie dat het negatieve reisadvies dat het ministerie voor Algerije heeft afgegeven ,,geen juridische disclaimer'' is. ,,We zeggen dus niet: als je daarheen gaat, moet je het verder zelf maar weten.'' Buitenlandse Zaken zegt zich altijd ten volle in te spannen om Nederlanders die in het buitenland in de problemen komen, zo goed mogelijk bij te staan.

De gijzelaars zijn goed behandeld door hun ontvoerders, zo zei een aantal van hen op persconferenties in Zwitserland en Duitsland. Ze kregen macaroni te eten, zei de Duitse gijzelaar Witek Mitko, geciteerd door persbureau AP. En rijst, griesmeel en brood. Water was er te weinig, ze kregen twee liter per dag, zei gijzelaar Rainer Bracht tegen de WDR. Dat is extreem weinig, in een gebied waar het soms 50 graden in de schaduw was. Ze moesten op de harde woestijngrond slapen en soms, als er geen enkele schaduw was, onder de auto.

De naar schatting veertig gijzelnemers, die zich, zo zei gijzelaar Rainier Brecht tegen de ARD, in wisselende combinaties aan de gijzelaars vertoonden, hielden de groep steeds in beweging. Er wordt aangenomen dat het gaat om de Salafistische Groep voor Prediking en Strijd (GSPC), die strijdt voor een puur islamitische staat.

Elke dag moesten de gijzelaars mee in auto's, honderden kilometers per dag. En als de auto's kapot waren, moesten ze lopen, zei Mitko. De gijzelnemers maakten wel duidelijk dat de gijzeling niet persoonlijk bedoeld was. ,,We waren geen vijanden, zeiden ze tegen ons'', zei Mitko, ,,maar slechts een manier om geld los te krijgen.''

De gijzelaars werden in groepjes gevangen genomen, in februari en maart van dit jaar. In totaal waren het 32 mensen. In mei werden al zeventien van hen bevrijd door Algerijnse commando's.