Balkenende inhaleert voor de laatste maal

Voor politici in geldnood is de Nederlandse roker een soft target. Ook voor het kabinet-Balkenende dat zijn bezuinigingsplannen van 13 miljard euro opschroeft tot 17 miljard. Van prinsjesdag werd al verwacht dat minister Zalm een accijnsverhoging zou aankondigen van minstens 50 eurocent per pakje sigaretten. Dat kan nu hoger worden, wellicht het dubbele. In dat laatste geval betekent het een extra bate van rond de miljard euro voor de schatkist. Goed voor de overheidsfinanciën, goed voor de volksgezondheid.

Er zijn ook nadelen. Tabakswaren wegen voor 1,7 procent in het uitgavenmandje van consumenten. Een verhoging met 1 euro zorgt voor minstens 0,4 procent extra inflatie. Hoewel bij loononderhandelingen formeel niet naar de inflatie wordt gekeken, moet het vreemd lopen wil het inflatoire effect niet voor een deel terugkomen in hogere lonen. Ook daar profiteert het kabinet van, met honderden miljoenen aan extra premie-inkomen. Normaal gesproken zou de overheid zelf ook meer kwijt zijn aan lonen van de eigen ambtenaren. Maar die worden volgens plan bevroren.

Vraag is hoe lang de tabaksaccijnzen straffeloos kunnen worden verhoogd. Het voorbeeld is Groot-Brittannië. Zakenbank Credit Suisse First Boston wees er onlangs op dat de tabaksprijzen daar zo hoog zijn opgeschroefd (afhankelijk van de wisselkoers zo'n 5,5 euro per pakje van 20 Marlboro's) dat de overheid juist steeds minder aan accijns binnenkrijgt. Budgettair is daar het optimale punt dus gepasseerd. De teruglopende inkomsten komen door een minder hoge officieel gemeten consumptie van tabak. Dat is uit het oogpunt van de volksgezondheid een gewenst resultaat.

Maar intussen heeft de smokkel en particuliere import van sigaretten van het Europese vasteland daar zulke vormen aangenomen, dat de Britse overheid nog meer inkomsten begint mis te lopen.

Er is maar één manier om dat tegen te gaan: harmonisering van de tabaksprijzen in Europees verband. Daar zit enige beweging in, maar hard gaat het niet. Straks kost een pakje Zuid-Europese sigaretten zo'n beetje de helft van een Nederlands pakje sigaretten.

Totdat die Europese harmonisatie er is, zal een verhoging van de tabaksprijzen waarschijnlijk wel blijven bijdragen aan het terugdringen van het roken. Maar de tabaksprijs wordt, als er daadwerkelijk 1 euro bijkomt, wel heel hoog. Zo hoog, dat dit misschien wel de laatste keer geweest zal zijn dat een kabinet de schatkist met een verhoging van de tabaksaccijns heeft kunnen spekken.