Max von Sydow: voor altijd een overlever

In 1956 speelde Max von Sydow als thuisgekeerde kruisridder een partijtje schaak met de Dood in Het zevende zegel van Ingmar Bergman. Het is goed voor te stellen dat de jonge Spaanse filmmakers Juan Carlos Fresnadillo (regie en scenario) en Andres Koppel (scenario) in hem de uitgelezen vertolker zagen voor de hoofdpersoon van hun debuutfilm.

Von Sydow speelt in Intacto concentratiekampoverlevende Samuel Berg, `De God van het fortuin'. Hij dobbelt niet alleen met de dood, door anderen uit te dagen tot een potje Russisch roulette. Hij is ook de Dood, die altijd wint omdat hij eenmaal aan zijn noodlot ontsnapt is.

Geluk wordt in Intacto niet voorgesteld als een zegen, maar als een bloeddorstige last. De gelukkigen in de film zijn een soort vampiers die verslaafd raken aan het tarten van hun kansen en het laatste restje hoop uit onfortuinlijke sloebers zuigen.Wat dat betreft is Intacto net zo allegorisch en metafysisch als Het zevende zegel. Het leven is een gigantisch rad van fortuin. Het rouletteballetje rolt en ratelt. Les jeux sont faits. De teerling is geworpen. De vraag is dus ook wat de rol van het lot is. Het begin- en eindpunt van deze omzwerving is een mooi verlopen casino in de grillige lavarotsen van Tenerife, waar de neonkrullen die `Good luck' flikkeren nog maar ternauwernood stand houden.

Het verhaal van Intacto wordt gepresenteerd als een zorgvuldig gedoseerde magisch-realistische thriller. En zo, in de haarscherpe luchtspiegeling tussen schemering en duisternis, is de film ook stijlvol, vaak bedachtzaam gefotografeerd. Federico is de voormalige assistent van Berg, die zijn perfide spel met leven en dood speelt achter de muren van het casino in Ucanca, waar hij de eigenaar van is.

Van Berg heeft Federico geleerd om mensen hun geluk te ontfutselen, als een ordinaire zakkenroller, door ze simpelweg even aan te raken. Maar als hij besluit het casino te verlaten, ontneemt Berg hem zijn geheimzinnige vermogen. Van wraak vervuld zoekt Federico iemand die fortuinlijker is dan de hovaardige God van het geluk.

Hoogmoed speelt een grote rol bij alle `gelukkigen' in de film. Hun geluk maakt hen blind en dronken. Of het doet ze lijden, omdat ze met al het geluk dat ze opzuigen toch nooit helemaal kunnen ontsnappen aan de misère van hun slachtoffers.

De manier waarop Intacto iets lichts, speels en ongrijpbaars als geluk omvormt in een loodzware boetedoening, is cynisch en spannend tegelijk. Federico en zijn protégé Tomas dringen binnen in een bijna religieus geheim genootschap dat bizarre weddenschappen afsluit op iemands geluksverwachtingen.

Door zijn cynisme is de film uiteindelijk te kil. De keuze om van Samuel Berg een overlevende van de holocaust te maken is gemakzuchtig. En het scenario, waaraan bijna twee jaar werd geschreven, laat kansen liggen waar het verwijzingen betreft naar de door loterijen geobsedeerde Spaanse maatschappij, of de koele kansberekeningen van levensverzekeringsmaatschappijen die weer een heel andere kijk op het bestaan zouden kunnen geven.

Intacto. Regie: Juan Carlos Fresnadillo. Met: Max von Sydow, Leonardo Sbaraglia, Eusebio Poncela, Monica Lopez. In: Cinecenter en Kriterion, Amsterdam; Lux, Nijmegen; Cinerama, Rotterdam.

    • Dana Linssen