Uzan en Yukos

De zomer is vaak een instabiele tijd voor opkomende markten, en dit jaar vormt geen uitzondering. Op het moment dat de hittegolf van juli in aantocht was, lanceerde de Russische regering een onderzoek naar de oligarch Michael Chodorkovski, topman van oliegigant Yukos. Beleggers dumpten grote hoeveelheden Russische aandelen, uit angst dat het onderzoek de nog steeds onzekere eigendomsverhoudingen zou ondermijnen. Nu heeft Turkije een eigen bedrijfsschandaal. De overeenkomsten tussen Chodorkovski en de machtige Turkse familie Uzan zijn treffend. In beide gevallen gaat het om oligarchen en is er sprake van politieke ambities, en beide affaires maken iets duidelijk over de zwakte van de rechtsstaat in zowel Turkije als Rusland.

Ankara heeft al beslag gelegd op de bank van de familie Uzan en op twee van haar nutsbedrijven, en heeft haar televisiezenders uit de lucht gehaald. Nu heeft de regering de aanhouding gelast van Hakan Uzan, tot voor kort bestuursvoorzitter van Telsim, het op een na grootste telecomconcern van het land, en van zijn vader, moeder, oom en zuster. Maar de overeenkomsten tussen de familie Uzan en Chodorkovski draaien niet alleen om rijkdom en de snelheid van het overheidsoptreden. Hakans broer Cem heeft namelijk politieke ambities. Zijn xenofobische Jonge Partij is de enige groepering die in de opiniepeilingen terreinwinst boekt ten opzichte van de regering.

De Uzans beweren daarom dat het overheidsingrijpen niets meer of minder is dan een politieke vendetta. Ook daarmee begeven ze zich op hetzelfde terrein als Chodorkovski. De impliciete boodschap is dat iedereen die genoeg macht heeft om zich tegen de regering te keren, gevaar loopt te worden gearresteerd en financieel te worden uitgekleed.

Een cynischer interpretatie luidt dat politieke macht de Uzans een dekmantel zou bieden, en zelfs een zekere mate van juridische onschendbaarheid. Het zou de rechtszaken tegen hen in binnen- en buitenland zeker ingewikkelder maken.

Eerder deze maand droeg een rechtbank in New York Telsim op 4,3 miljard dollar (3,9 miljard euro) te betalen aan het Amerikaanse telecomconcern Motorola wegens fraude. En Cem Uzan dreigt voor vijftien maanden achter de tralies te verdwijnen in Groot-Brittannië. Bovendien verbleekt de binnenlandse invloed van de Turkse oligarchen bij die van hun Russische collega's. De Russische oligarchen zijn er als groep in geslaagd een groot deel van de wetgeving in hun land voor te schrijven. In Turkije hebben de oligarchen daarentegen altijd moeten opereren binnen een reeds bestaand juridisch kader, dat weliswaar zwak en dikwijls ondoelmatig is, maar in ieder geval niet helemaal op hun belangen is afgestemd.

Dat is de reden waarom de Yukos-affaire zoveel onrust onder beleggers heeft veroorzaakt en het Uzan-schandaal niet. De Turkse rechtsstaat is zwak, maar niet te koop voor de hoogste bieder.

Onder redactie van Hugo Dixon.

Voor meer commentaar: zie www.breakingviews.com.

Vertaling Menno Grootveld.