Kasteeltje vol fraaie boeken

Kastelen en kasteeltjes in Nederland vindt men meer in het oosten dan in het westen van het land. Toch staat een van de best bewaarde exemplaren midden in de Randstad: kasteel Duivenvoorde tussen Voorschoten en Leidschendam. Het werd lang bewoond door de familie Van Wassenaer en kwam via overerving in het bezit van de Zeeuwse familie Steengracht en vervolgens vanaf 1912 in dat van de familie Schimmelpenninck van der Oye. Hoewel het kasteel is ondergebracht in een stichting, heeft de familie bepaald dat er altijd iemand uit de familie moet wonen.

Het grondplan van Duivenvoorde dateert uit 1631, en een kleine eeuw later kreeg het zijn huidige vorm. Toen werd ook het interieur grondig gemoderniseerd. Het interieur is uitzonderlijk goed bewaard gebleven en geeft een goede indruk van de leefwijze van de adellijke bewoners van wie de portretten de bezoeker in iedere zaal, gang en kamer aanstaren.

Bijzonder is de bibliotheek, een prettige ruimte met ramen waardoor men ver kan uitzien over de tuin en de vijvers. Elke generatie kocht en verkocht boeken en sedert enkele jaren wordt gewerkt aan een wetenschappelijke inventarisatie. De bibliotheek draagt het stempel van een reeks mannelijke eigenaars, liefhebbers die naast hun ambtelijk werk gaarne nog wat kennis gaarden. Vooral uit de periode van de familie Steengracht is veel over. Men vindt er naslagwerken uit de achttiende en negentiende eeuw op het gebied van geschiedenis, genealogie, lokale topografie, geografie, natuurlijke historie en tuinkunst, alles keurig opgeslagen in de hoge empire kasten achter fijnmazig kippengaas. Toch treft men er ook wat Franse romans aan uit de achttiende eeuw, waarna een sprong wordt gemaakt naar de periode omstreeks 1900 toen de toenmalige kasteelheer W.A.A.J. Schimmelpenninck van der Oye grote belangstelling had voor kunst en poëzie. Er staan mooie art nouveau banden, er zijn puntgave exemplaren van het Amsterdamse School tijdschrift Wendingen aangetroffen.

Dankzij de inventarisatie komen er allerlei papieren schatten tevoorschijn, zoals twee reisbeschrijvingen door een lid van de familie Steengracht. Er is er een van een diplomatieke reis naar Londen uit 1769 en een van een reis naar Parijs van drie jaar later. Het bijzondere is dat de schrijver op zijn tocht als souvenir systematisch kaarten en topografische prenten heeft gekocht die hij later in het verslag heeft laten inbinden.

Aan enkele hoogtepunten uit deze eeuwenoude bibliotheek is een bescheiden expositie gewijd onder de titel `Boeken van stand'. De grote waarde blijkt al aan het begin met twee vijftiende-eeuwse getijdenboeken die altijd in de familie zijn gebleven doordat ze van moeder op dochter zijn overgeërfd. Ook ligt er een exemplaar van de dichtbundel Korenbloemen van Constantijn Huygens met een handgeschreven opdrachtvers. De liefde voor tuin en natuur blijkt uit de mooi geïllustreerde Pomologia van J.H. Knoop uit 1758, een destijds zeer vermaard en fraai geïllustreerd handboek over de appel-en perenteelt. Typerend voor het milieu is ook een bijzonder handgeschreven achttiende-eeuws `voorsnijboek', dat wil zeggen een handleiding voor lakeien waarin in tekst en beeld nauwkeurig wordt uitgelegd hoe men wild en gevogelte aan tafel moet aansnijden. Compleet met vetvlekken.

Van recenter datum is de muziek die C.D. Duyster in 1894 componeerde, de Noorthey-Marsch, op welke melodie de jonge Willem Schimmelpenninck van der Oije op zijn fiets voorttrapte. Hij was bevriend met de dichter P.C. Boutens. Van hem ligt er een exemplaar van de bundel Zomerwolken uit 1922 met een opdracht aan Willem. Ook de fiets is bewaard gebleven. Hij staat als een modernistisch monster opgesteld tussen de eeuwenoude boeken.

Tentoonstelling: Boeken van stand. Schatten uit een kasteel- bibliotheek. Tot 31/10. Rond- leidingen van 1/5 tot 1/10 di t/m za om 14.00 en 15.30 uur. Groeps- rondleidingen tot 1/11 (na afspraak). Inl.: 071-561 3752 of www.kasteelduivenvoorde.nl

    • Roelof van Gelder