Debat over `medicijnknaak' terug van weggeweest

De vorige `medicijnknaak' werkte niet remmend op het totale medicijngebruik. Maar minister Hoogervorst denkt er toch over hem opnieuw in te voeren. Hij moet íets.

Terug van weggeweest: de medicijnknaak, maar dan nu als medicijndaalder. Nu er nog meer bezuinigingen nodig zijn speelt minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) met de gedachte ziekenfondspatiënten per 1 januari volgend jaar 1,50 euro per recept laten betalen.

De maatregel kan 200 miljoen per jaar opleveren en maakt onderdeel uit van de lijst van mogelijkheden om in totaal 1,2 miljard euro in de gezondheidszorg te bezuinigen. Een definitieve beslissing hierover – en de bezuinigingsplannen op de andere ministeries – neemt het kabinet deze maand. De eigen bijdrage voor medicijnen staat los van het eigen risico van 200 euro per jaar voor ziekenfondsverzekerden die al in het regeerakkoord van CDA, VVD en D66 stond.

Met het idee om de eigen bijdrage voor medicijnen te herintroduceren komt ook een oude discussie terug: leidt de maatregel werkelijk tot het terugdringen van de medicijnkosten? Begin jaren 80 voerde het kabinet de `medicijnknaak' in. Om chronische medicijngebruikers te ontzien werd de maximale bijdrage per jaar vastgesteld op 125 gulden per gezin. Om dit bij te houden, beschikten verzekerden over een stempelkaart. De eigen bijdrage gold per recept. Het neveneffect was dat er gemiddeld meer medicijnen per recept werden voorgeschreven. Remmend op het totale medicijngebruik heeft de medicijnknaak dan ook niet gewerkt. Om die reden, maar ook vanwege de bureaucratische rompslomp, werd de medicijnknaak al weer na enkele jaren afgeschaft.

De discussie om patiënten te dwingen kritisch na te denken over nut en noodzaak van de consumptie van zorg en medicijnen is – mede onder druk van de stijgende zorguitgaven – evenwel nooit verstomd. Minister Hoogervorst denkt nu met een eenvoudige, transparante regeling het papierwerk bij het innen van het receptgeld te kunnen beperken.

De uitgaven voor medicijnen stijgen met 10 procent per jaar. Vorig jaar werd 3.702 miljoen euro aan geneesmiddelen uitgegeven. De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) schat dat dat bedrag dit jaar oploopt tot circa 4 miljard euro. De toename is het grootst bij de hart- en vaatmiddelen (69 miljoen euro). Traditiegetrouw stegen ook de uitgaven aan antidepressiva.

Op basis van die verontrustende trend stelde het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) eerder dit jaar de Monitor Farmaceutische Zorg op. Ook hierin werd geconcludeerd dat ,,nergens in de zorg de kosten harder stijgen dan in de farmaceutische zorg' en dat hogere eigen bijdragen voor medicijnen nodig zijn om de uitgaven te drukken.

Het stijgende medicijnengebruik is maar in zeer beperkte mate het gevolg van de vergrijzing van de samenleving. Van veel meer invloed zijn het beschikbaar komen van nieuwe, relatief duurdere geneesmiddelen, de afname van verpleegdagen omdat mensen thuis met medicijnen opknappen, en veranderingen in het voorschrijfgedrag door artsen. Dat schuift volgens het SFK op in de richting van het Europese patroon – er worden vaker en meer medicijnen voorgeschreven. Bovendien worden geneesmiddelen vaker preventief ingenomen.

Hoogervorst hoopt dat een eigen receptbijdrage patiënten ertoe dwingt minder medicijnen te gebruiken. Hoogervorst wil ook niet meer alle medicijnen vergoeden. Dit geldt bijvoobeeld voor een deel van de maagzuurremmers en cholesterolverlagers die vaak worden voorgeschreven als gevolg van een ongezonde levensstijl.

Overigens is het medicijngebruik in Nederland lager dan in veel andere Europese landen. Zo besteedde de gemiddeld Nederlander in 2001 250 miljoen euro aan medicijnen, tegenover 432 euro in Frankrijk.

Gerectificeerd

Medicijnen

In het artikel Debat over `medicijnknaak' terug van weggeweest (19 augustus, pagina 3) staat dat de gemiddelde Nederlander in 2001 250 miljoen euro aan medicijnen uitgaf. Dat moet 250 euro zijn.