Caligula

Het ANP-bericht in NRC Handelsblad van 9 augustus, over de ontdekking van het huis van de Romeinse keizer Caligula, bevat twee begrijpelijke, maar niettemin storende, fouten. Allereerst werd melding gemaakt van het feit dat Caligula zijn paard Incitatus tot senator benoemde. De overlevering van twee antieke auteurs liggen ten grondslag aan deze (beroemde) misvatting, die van de beroemde Romeinse keizerbiograaf Suetonius (ca. 75-150 n.Chr.) en de Griekse geschiedschrijver Cassius Dio (ca. 155-235 n.Chr.). Hoewel beiden het met de waarheid niet zo nauw namen, gaan ze zeker niet zover als het ANP-bericht. Dio stelt dat Caligula de belofte deed Incitatus tot consul te benoemen, Suetonius bericht de geruchten over dit plan. In ieder geval is het nooit gebeurd. Waarschijnlijk vatte Caligula dit plan slechts op om de senaat te beledigen, het lichaam waarmee hij op zo'n slechte voet stond.

Een vervelender fout is de opmerking dat de meeste historici het er over eens zijn dat Caligula geestesziek was. In de twintigste eeuw ontstonden juist veel revisionistische opvattingen over het regime van Caligula. Deze historici zetten (vaak, overigens niet altijd terecht) vraagtekens bij de vijandige klassieke overlevering (waaronder ook Seneca en Philo van Alexandrië).

Van de enige klassieke auteur die ons een, mogelijk enigszins objectief, beeld van Caligula had kunnen verschaffen, namelijk van Tacitus (sine ira et studio), zijn de desbetreffende Annalen helaas verdwenen. Mogelijk dat de opgraving op het Forum Romanum iets meer licht laat schijnen op Caligula's regime, al zal de vraag naar Caligula's geestestoestand nooit opgehelderd worden.