Het raadsel van de schoen

De bewijzen zijn overweldigend. Op 12 oktober 1960 heeft de premier van de Sovjet-Unie, Nikita Chroesjtsjov, in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met zijn schoen op de lessenaar geslagen. Er was al tumult. Het werd erger. De voorzitter, Freddie Boland, probeerde de orde te herstellen en brak daarbij de steel van zijn hamer. Daarop werd de vergadering geschorst. Terwijl hij de zaal verliet. zei de sovjetleider glimlachend dat het begeven van de hamer symbolisch was voor de toestand van de VN.

Ik put nu uit het materiaal dat door u is aangevoerd. Eerst de categorie onomstotelijk. De heer Joop Gravelijn heeft me kopieën gestuurd van de voorpagina's van de NRC, het Christelijk-nationaal dagblad De Rotterdammer en Het Vrije Volk, alle van 13 oktober. De NRC opent met de kop Enorm tumult in de Verenigde Naties; bij De Rotterdammer is het hevig. Er wordt ruim aandacht gegeven aan het breken van de hamer; over de schoen wordt niet gerept. Maar dan. Op een binnenpagina meldt de NRC in een humoristisch gesteld stukje dit: ,,Had Chroesjtsjov bij een vorige gelegenheid volstaan met een roffel van zijn vuisten op zijn lessenaar ten beste te geven, gisteren moest er zwaarder geschut aan te pas komen. Hij trok daarom een schoen uit en liet die met volle kracht op de (onschuldige) lessenaar neerkomen.'' Lijkt me betrouwbaar. En Het Vrije Volk meldt de daad regelrecht in de kop. De heer Simon T.Keesing, eertijds van Keesings Historisch Archief, citeert uit aflevering 1582 van 10 tot 16 oktober 1960: ,,Chroesjtsjov die bij vorige gelegenheden van zijn afkeuring blijk had gegeven door met zijn vuisten op de lessenaar te trommelen, trok nu zijn schoen uit en liet die met volle kracht op zijn tafel neerkomen.'' Zo heb ik nog meer gedrukt bewijsmateriaal ontvangen. Ik volsta met deze drie vooorbeelden. In alle gevallen is sprake van `met volle kracht'; nergens wordt uitsluitsel gegeven over het aantal slagen.

Dan het aanvullend bewijsmateriaal. Mevrouw S. Miedema Grimmé was op de bewuste dag als stewardess bij de KLM toevallig in New York. Ze zat op haar hotelkamer televisie te kijken, naar het programma van Walter Cronkite, en zo heeft ze alles van begin tot eind gezien. Nina Chroesjtsjov die haar vader vergezelde, kwam ook vaak in beeld. ,,Met haar jaren '40 jurk en tasje stak ze niet in haar voordeel af bij de chique dames die haar begeleidden.'' Drs. Jan H. Siemons was, als KLM-vlieger ook in New York, zag alles in de rechtsreekse televisieuitzending, herinnert zich vooral premier Harold MacMillan, die na de slagen op de lessenaar vroeg: ,,Could I have the translation please?''

Aanvullend bewijs van een andere aard levert de heer, of mevrouw G. Schlimme. Die beroept zich weer op dominee Holtrichter, hervormd predikant in Weesp. De zondag na het incident had hij gepreekt over de tekst `Moab is mijn wasbekken, op Edom werp ik mijn schoen.' (Psalmen 60:10). Moab is een zoon van een van de dochters van Lot, Edom een gebied tussen de Rode en de Dode Zee.

En dan is er een soort aanvullend bewijs waaruit blijkt hoe voorzichtig je daarmee moet zijn. Een lezer herinnert zich dat C. in actie is gekomen in Wenen, op 3 juni 1961, toen hij daar John F.Kennedy ontmoette. Het was de dag waarop deze lezer was getrouwd. Hij was daar juist met zijn bruid in het hotel gearriveerd, waar alles in de lobby op de televisie te zien was. Het doet me verdriet, maar het was anders. Zo zijn er meer wier geheugen anders is gaan spreken. Een vraag die bij mijn weten nog niet gesteld is: wat deed u, waar was u, toen C. met zijn schoen sloeg.

Ik neem het mezelf kwalijk dat ik het archief van mijn eigen krant niet goed heb geraadpleegd. Op 30 september 2000 hebben we op de Opiniepagina een artikel van Nina Krushcheva over de schoen afgedrukt. Ze had gehoopt dat het verhaal over haar grootvader niet waar zou zijn. Dan geeft ze een verklaring van zijn beweegredenen. ,,De kapitalisten vonden hem een paljas. Best. Hij zou laten zien dat hij als achtenswaardig tegenstander serieus moest worden genomen. Maar hij zou het anders aanpakken dan de beleefde hypocrieten van het Westen met hun valse vriendelijkheid. Terwijl hij sprak, sloeg met zijn vuisten. In de opwinding viel zijn horloge van zijn pols. Zijn schoenen waren van onverslijtbaar ``sovjet-leer'', te nieuw en te nauw, en hij had ze al uitgetrokken. Hij bukte zich om zijn horloge op te rapen en zag een lege schoen.'' Aldus de kleindochter. Ik heb de woorden waarin het raadsel finaal wordt opgelost, gecursiveerd. Het daadwerkelijke slaan viel toen niet meer te vermijden. Aan de heer Bart Middelburg hebben we de foto van de schoen en zijn eigenaar te danken. Dat de schoen knelde, werd (schrijft de heer B. van der Giessen) destijds ook al door Karel van het Reve vermoed. In zijn boek Marius wil niet in Joegoslavië wonen (Van Oorschot, 1970) staat op bladzijde 57: ,,Ch. had nieuwe schoenen die hem knelden. Hij had ze onder tafel uitgetrokken en hield op het moment dat hij kwaad werd juist een schoen in de hand. Zonder er verder bij na te denken sloeg hij met die schoen op tafel.''

Ik hoop dat we met ons allen (veel meer dan ik hier heb geciteerd) het raadsel hebben opgelost. En dank voor uw speurwerk, steun en overig meeleven.