Consultant: honderden fouten per maand

Spelen de grote kabel- en leidingbeheerders `Russisch roulette'? Drie jaar geleden ontkenden ze het, nu beginnen ze niettemin opnieuw een onderzoek.

Waarschuwingen voor ondergronds onheil zijn er al jaren. Vanaf voorjaar 2000 ontvangen de beheerders van kabels en leidingen in Nederland – waaronder Gasunie, NAM en de Defensie Pijpleiding Organisatie (DPO) – alarmerende brieven over het systeem dat ze moet waarschuwen voor graafwerkzaamheden.

De buitenwereld blijft er onwetend van. En na intern onderzoek laten destijds alle betrokkenen in mei 2000 weten dat er geen sprake van `Russisch roulette' is, zoals de boodschapper van de risico's het noemde.

Maar nu blijkt, uit een onderzoek van de energieconsultant ir. P. Koppen de Neve, dat die gevaarlijke situatie nog steeds bestaat. Het gaat om fouten in tien à twintig procent van alle meldingen voor graafwerk; tot op de dag van vandaag `honderden' fouten per maand.

Ze kunnen ,,leiden tot ernstige calamiteiten met aanzienlijke risico's voor bewoners en bedrijven'', concludeert Koppen de Neve in een onderzoek dat hij vorige maand afsloot. Hij kent deze wereld: tot 2000 is hij directeur van Una, dan een van de grootste stroomproducenten van het land.

Om te voorkomen dat bij graafwerkzaamheden kabels of leidingen worden doorboord door een heimachine of vernield door een bulldozer, is in het verleden een meldingssysteem voor gravers en leidingbeheerders opgezet. Een aannemer of wegenbouwer die wil graven, vraagt tevoren of er kabels of leidingen op die plaats liggen. Daartoe meldt de graver zijn plannen aan bij één van de vier regionale Kabels- en Leidingen Informatiecentra (Klic's).

Deze centra maken gebruik van een speciaal computerprogramma dat de aanmelding doorgeleid naar de bedrijven die op de graaflocatie ondergrondse leidingen in beheer hebben. Omdat het Klic-systeem vrijwillig is, en niet alle betrokkenen er gebruik van maken, is de betrouwbaarheid van Klic al eerder betwist. Maar inzake het rapport van Koppen de Neve draait het om iets anders: om de vraag of bedrijven die wél alle informatie via Klic laten lopen – verreweg de grootste groep – niet óók verkeerde gegevens ontvangen.

Voorjaar 2000 is Klic in West-Nederland – dat de plannen voor graafwerk in de Randstad verwerkt – overgegaan op een nieuw computerprogramma. Softwareleverancier HLA, dat veel bedrijven in deze branche bijstaat, meldt dan al dat het systeem van Klic-West tekortschiet; in ruim tien procent van de graafmeldingen zouden beheerders van kabels en leidingen verkeerd worden geïnformeerd, met kans op grote schade.

Loos alarm, concluderen de meeste bedrijven en instanties destijds na interne onderzoeken – blijkt dit voorjaar in deze krant. Directeur ir. P. Rietjens van Klic Nederland, waarin de vier regionale Klic's zullen opgaan, zegt dat de beschuldigingen van HLA `absoluut niet waar' zijn. De Gasunie heeft in een eigen onderzoek naar de foutmeldingen `geen afwijkingen' geconstateerd. Zowel Klic Nederland als de Gasunie laat bovendien doorschemeren dat de waarschuwingen van HLA valse bedoelingen hebben: HLA heeft een financieel geschil met Klic over eerdere leveranties.

Hoewel HLA ook in 2001 en 2002 vertrouwelijke alarmbrieven blijft rondzenden verandert er niets. Integendeel: het bekritiseerde systeem van Klic-West is sinds juni ook bij alle drie overige Klic's geïnstalleerd. Rietjens zei eerder dit jaar in deze krant dat er in het nieuwe systeem van de Klic's `nagenoeg geen fouten' meer zitten. Toch is er dan al reden voor twijfel. Een onderzoek van stroomnetbeheerder Essent Netwerk Zuid maart dit jaar, dat de nieuwe Klic-data in een proefopstelling toetst, signaleert een foutenscore van ruim dertien procent. Volgens Essent `een groot risico' – maar ook die conclusie blijft binnenskamers, het rapport is vertrouwelijk.

Intussen krijgt ook minister Kamp (Defensie), verantwoordelijk voor de Defensie Pijpleiding Organisatie die een geheime brandstofleiding van de Navo beheert, van zijn ambtenaren te horen dat er niks aan de hand is. Na Kamervragen van Timmermans en Van Dam (PvdA) stelt hij mei dit jaar dat DPO `geen reden' ziet om `de betrouwbaarheid van de door Klic-West verstrekte gegevens in twijfel te trekken'. Vervolgvragen zijn nog niet beantwoord.

Dat het recente rapport van Koppen de Neve (van 14 juli) tot een andere conclusie komt is goed verklaarbaar: HLA heeft zich bij zijn waarschuwingen sinds 2000 steeds gebaseerd op gegevens van kabel- en leidingbeheerders waarop geheimhouding rust. Koppen de Neve, die werkt in opdracht van HLA, heeft deze data ingezien. ,,Ik heb voldoende data kunnen zien om mijn conclusies te staven'', zegt hij. ,,Ik constateer dat vooral de Gasunie, waar duizenden foutmeldingen zijn binnengekomen, het grootste risico loopt.''

In zijn rapport laakt hij de eerdere reacties van kabel- en leidingbeheerders op de waarschuwingen. Omdat ze bij interne controles geen fouten hebben ontdekt kan volgens hem ,,getwijfeld (...) worden aan de kwaliteit van de interne veiligheidsprocedures van betrokken ondernemingen''. Het feit dat de beheerders door dit alles het risico van `ernstige calamiteiten' nemen, hoewel ze in staat zijn de fouten `zelf te constateren', maakt dat ze `uit maatschappelijk oogpunt (...) onbegrijpelijk en onaanvaardbaar' opereren.

HLA levert ondanks zijn vermoedelijke gelijk inmiddels geen computerdiensten meer aan Klic. En dat, aldus Koppen de Neve in zijn rapport, terwijl Klic beschikt over ,,inferieure systemen die veel geld hebben gekost en anno 2003 de functionaliteit van Geoversum (het softwareprogramma van HLA, red.) uit 1997 nog niet heeft kunnen evenaren''.

Intussen is op de hoofdkantoren van Klic, Gasunie en NAM bekend dat hun geloofwaardigheid opnieuw in twijfel wordt getrokken. De NAM is een nieuw onderzoek begonnen maar zegt dat nog geen fouten aan het licht zijn gekomen. Ook de Gasunie heeft dat gedaan, en kiest voor een `brede' opzet. ,,Wij gaan dit intern en extern uitvoerig onderzoeken'', zegt ing. F. Haak van Gasunie. Hij is er nog altijd van overtuigd dat de veiligheid van de Gasunieleidingen niet in het geding is. ,,Als er fouten of afwijkingen worden geconstateerd, en dus verbeteringen mogelijk zijn, zullen we zeker ingrijpen.'' Overigens laat HLA weten dat het onderzoek van de Gasunie snel af kan zijn. Vorige maand heeft het bedrijf aangeboden 1.500 foute meldingen binnen twee dagen aan de Gasunie voor te leggen, aldus de HLA-directie. Haak wil hierop niet ingaan.