`Als twee druppels' terug in bioscoop

`Als twee druppels water' van regisseur Fons Rademakers geldt als een van de beste Nederlandse speelfilms ooit. Toch was de film al bijna veertig jaar niet te zien.

De film Als twee druppels water uit 1963 zal voor het eerst in bijna veertig jaar weer overal in Nederland te zien zijn. Samen met regisseur Fons Rademakers brengt A-film de verfilming van de roman De donkere kamer van Damocles van Willem Frederik Hermans in oktober op dvd uit. Het Filmmuseum brengt dan een nieuwe kopie voor de bioscoop in roulatie. De producent van de film, bierbrouwer Freddy Heineken, gaf soms toestemming voor incidentele vertoningen, maar hield uitzending op tv en verspreiding op video steeds tegen.

Na Heinekens overlijden, januari 2002, heeft Rademakers de erven benaderd met het verzoek de film te mogen uitbrengen op dvd, samen met al zijn andere films. Dat is hem dit jaar toegestaan. Volgens Rademakers mag hij ,,alles doen met de film''. Volgens J.C. Posch, notaris in ruste die voor de erven-Heineken deze zaak afhandelde, berusten de rechten nog altijd bij Heineken, bij de productiemaatschappij Cineson.

Bijna een half miljoen bezoekers zagen de film toen die in 1963 uitkwam. De kritieken waren over het algemeen lovend. Als twee druppels water werd ook geselecteerd voor het hoofdprogramma van het filmfestival in Cannes, waar producent Heineken een grootse party gaf. Onder de titel Spitting Image ging hij het buitenland in, waar opnieuw vooral lovende kritieken kwamen. Na de vertoning op een festival in Edinburgh najaar 1963 noemde de Times Rademakers een van de meeste begaafde filmmakers van die tijd.

Na het eerste roulement is Als twee druppels water niet meer in de bioscoop geweest. En toen op een zaterdagavond in 1983 de Tros hem zou vertonen, kregen de tv-kijkers vlak tevoren van de omroepster te horen dat de film om technische redenen niet kon worden uitgezonden.

Al snel werd duidelijk dat Heineken de uitzending had verhinderd. Volgens oud-notaris Posch speelde dit in de tijd dat de videorecorder aan zijn opmars in de huiskamer begon en wilde Heineken niet dat iedereen de film gratis zou kunnen kopiëren. ,,Hij zei: dan heb ik er niks meer aan.''

Er ging over Heinekens motieven ook een ander gerucht. In haar binnenkort te verschijnen Fons Rademakers, scènes uit leven en werk beschrijft voormalig filmjournaliste Mieke Bernink het zo: ,,Een aanvullende verklaring schuilt in de film zelf, in de aanwezigheid van Nan Los, de jonge vrouw die de rol speelt van Marianne, Duckers vriendinnetje. Zij was jarenlang Heinekens maîtresse geweest. Van alle affaires die de biermagnaat heeft gehad, was zij naar men zegt de meest serieuze. Dat de voormalige medewerkster van Heinekens reclame-afdeling in de film van Rademakers terechtkwam was toeval geweest – Rademakers had haar bij Heineken gezien en haar geschikt geacht voor de rol van Marianne. `Het was een mooie meid, die het heel aardig deed in de proefopnamen. Freddy vond dat natuurlijk heel leuk, maar hij had er niets mee te maken.' Begin jaren tachtig was de verhouding van Heineken met Nan Los al lang door haar verbroken. Niettemin was het onderwerp voor Heineken kennelijk gevoelig genoeg om zich tegen filmvertoning en later videoverspreiding te verzetten. Of die terughoudendheid werd ingegeven door wraakgevoelens jegens Nan Los, of retrospectieve bezitsdrang, of piëteit jegens zijn familie zal altijd onduidelijk blijven.''

Rademakers wil er niets over kwijt, dat heeft hij afgesproken met de erven-Heineken. Hij onderstreept wel dat het niet waar is dat de rol voor Los was afgedwongen door geldschieter Heineken. Oud-notaris Posch lijkt het verhaal over Heinekens jaloezie overdreven. ,,Een hardnekkig gerucht'', noemt hij het, ,,zeer smakelijk voor journalisten''. Maar hij kan zich niet voorstellen dat het waar is.